سرطان خون

 

 

 

بیشتر سرطان‌های خون که سرطان‌های هماتولوژیک نیز نامیده می‌شوند، از مغز استخوان شروع می‌شوند، جایی که خون تولید می‌شود. زمانی سرطان خون  اتفاق می‌افتد که سلول‌های خونی غیرطبیعی شروع به رشد خارج از کنترل می‌کنند و عملکرد سلول‌های خونی طبیعی را که با عفونت مبارزه می‌کنند و سلول‌های خونی جدید تولید می‌کنند، مختل می‌کنند.

تعریف سرطان خون

 سرطان خون یا لوسمی ( لوکمی) ريشه در زبان لاتين به معنای خون سفيد دارد. در بیماری سرطان خون، مغز استخوان مقدار بسیار زیادی از سلولهای سفید خون غیرعادی تولید می‌کند. این سلولها با سلولهای خون نرمال و عادی متفاوت هستند و درست عمل نمی‌کنند. درنتیجه، تولید سلول‌های سفید خون طبیعی را متوقف کرده و توانایی فرد را در مقابله با بیماری‌ها از بین می‌برند. سلول‌های لوکمی همچنین بر تولید سایر انواع سلولهای خونی که توسط مغز استخوان ساخته می‌شود از جمله گلبول‌های قرمز خون که اکسیژن را به بافت‌های بدن می‌رسانند و همچنین پلاکتهای خونی که از لخته شدن خون جلوگیری می‌کنند، نیز فشار می‌آورد. سرطان لوسمی یکی از چهار سرطان شایع کودکان است.

علائم هشدار دهنده سرطان خون

 -۱تورم و خونريزی لثه ‌ها و خونريزی مکرر بينی
۲-تظاهر لکه‌های قرمز دانه اناری زيرجلدی پوست
۳-ضعف و لاغری و احساس خستگی مفرط
۴-احساس سيری و بی‌اشتهایی وخواب‌آلودگی
۵-دردهای استخوان و مفاصل
۶-تب و لرز و نشانه های شبیه سرماخوردگی
۷-تنگی نفس در اثر فعاليت
۸-لخته يا منعقد نشدن خون در پی ايجاد زخم يا بريدگی
 -۹عفونتهای مکرر و عود آنها
۱۰-تورم و بزرگی حجم غده های لنفادی، طحال و کبد و کم خونی

علاوه بر نشانه های فوق ممکن است عوارضی در بيمار ظاهر شود که به اجتماع ياخته ها و سرايت سرطان به اندامهای ديگر بدن مربوط باشد. در چنين مواردی بيمار از سردرد، حالت تهوع و استفراغ، کاهش سطح هوشياری، تشنج، عدم‌‏ حفظ تعادل، تورم در ناحيه گردن و صورت شکايت می کند.

بیشتر بخوانید: سرطان و ژنتیک

علل زمینه ساز سرطان خون

 بيماری سرطان خون توسط متغيرهای ناشناخته و مستقل متعددی موجب تغييرات سلولها شده و منجر به تداخل در سيستم تکثير سلولهای مغز استخوان می‌شود. عامل مستعد و پيشتاز در تظاهر سرطان خون مانند هر سرطان ديگری به هم خوردن نظم تقسيم سلولی است.

تحقيقات روند بدخيمی بيماری سرطان خون را به اين عوامل ارتباط می دهند:

-۱جنس:لوسمی در مردان بيشتر تظاهر می کند
-۲سابقه قبلی ابتلا به برخی از بيماری های خونی و يا سابقه قبلی ابتلا به سرطان
 -۳عوامل ژنتيکی و استعداد ميزبان: عوامل ژنتيکی از جمله نقايصی در کروموزوم‌ها و انتقال ژن معيوب
 -۴تشعشع: افرادی که در معرض تابش تشعشعات هسته ای و سرطانزا قرار گرفته اند
-۵اعتياد به دخانيات
-۶آلاينده های موجود در هوای محيط زيست و محل کار ( مواد يونيزه ، مواد صنعتی و شيميايی سمی مانند بنزين ومشتقات آن)
-۷نارسايی مکانيسم ايمنی طبيعی بدن
 -۸سن:در ميان بزرگسالان، استعداد ابتلا به لوسمی با افزايش سن ارتباط مستقيم دارد. افراد بالای ۵۵ سال بايد بيشتر مراقب علائم هشدار دهنده اين بيماری باشند.

 

 

چه کسانی در معرض خطر ابتلا به سرطان خون هستند؟

عوامل خطر سرطان خون به طور کامل شناخته نشده است، اگرچه اعتقاد بر این است که سرطان خون از ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی ایجاد می شود. سیگار کشیدن، قرار گرفتن در معرض تشعشعات و قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی مانند بنزین ماده همگی با افزایش خطر ابتلا به برخی از انواع سرطان خون مرتبط هستند.

انواع سرطان خون

بیماری سرطان خون  براساس طيف، شدت و سرعت پيشرفت روند بيماری به دو دسته حاد  و مزمن تعريف می شود :

۱ –لوسمی حاد، رشد سريع همراه با تعداد زيادی گلبولهای سفيد نارس است و مدت فاصله زمانی بين شروع بيماری و گسترش دامنه آن بسيار کوتاه است.
۲- لوسمی مزمن، رشد آهسته همراه با تعداد بيشتری سلولهای های سرطانی بالغ است و مدت فاصله زمانی بين شروع بيماری و گسترش دامنه آن طولانی تری است. لوسمی نيز با توجه به نوع سلولهای موجود در بافت مغز استخوان که دچار سرطان شده است، تعريف می شود و اشکال مختلفی از اين نوع سرطان وجود دارد که هر کدام نشانه ها و عوارض خاص خود را دارند.

خون و انواع سلولهای خونی

خون از مایع لزجی به نام پلاسما و سلولهای های شناور آن که توسط مغز استخوان تولید می شود، تشکیل شده است. مغز استخوان ماده ای نرم و اسفنجی شکل است که داخل استخوانها یافت می شود. این ماده حاوی سلولهایی است که سلولهای های مادر یا سلول پایه نامیده می شود و وظیفه آنها تولید سلولهای خونی است.

سه نوع یاخته‌ خونی وجود دارد :

۱- گلبولهای سفید که مسئولیت دفاع از بدن را در مقابل عوامل خارجی عهده دارهستند.
۲-گلبولهای قرمز خون که اکسیژن را به بافتها حمل کرده و فرآورده های زائد را از اندامها و بافتها جمع آوری می کنند.
۳-پلاکتها که وظیفه انعقاد خون و جلوگیری از خونریزی را بر عهده دارند.

راه های تشخیص سرطان خون

تشخیص سرطان خون اغلب با معاینه فیزیکی برای بررسی سلامت عمومی شما شروع می شود. پزشک سابقه سلامتی شما را بررسی می کند، بدن و غدد لنفاوی شما را معاینه می کند و هر گونه نشانه عفونت یا کبودی را بررسی می کند. انواع مختلفی از آزمایش ها و روش ها ممکن است برای تشخیص سرطان خون استفاده شود. آنچه شما نیاز دارید به نوع سرطان خون مشکوک بستگی دارد. تیم مراقبت شما ممکن است آزمایش و ارزیابی تمام نتایج را برای تشخیص توصیه کند.

بیوپسی

آزمایشی است که نمونه هایی از سلول ها را برای بررسی توسط آسیب شناس در آزمایشگاه جمع آوری می کند. برای برخی از انواع سرطان خون، مانند لنفوم، ممکن است نیاز به بیوپسی غدد لنفاوی داشته باشید که نمونه‌ای از بافت لنفاوی یا کل غدد لنفاوی به دست می‌آید. آزمایش مغز استخوان، جایی که سلول های خونی در آن تشکیل می شوند، می تواند به تشخیص انواع خاصی از سرطان خون کمک کند. پزشکان از روشی به نام آسپیراسیون مغز استخوان برای برداشتن نمونه کوچکی از مغز استخوان، خون و استخوان از استخوان لگن یا استخوان سینه استفاده می‌کنند. نمونه به آزمایشگاه فرستاده می شود و برای سلول های غیر طبیعی یا تغییرات در مواد ژنتیکی بررسی می شود.

اسکن تصویربرداری

 برای برخی از انواع سرطان خون، اسکن تصویر برداری، مفیدتر از انواع دیگر است. اسکن ممکن است بزرگ شدن گره لنفاوی را که یکی از علائم رایج لنفوم است، نشان دهد، اما معمولاً برای تشخیص لوسمی، سرطان خونی که تومورهای قابل مشاهده ایجاد نمی کند، استفاده نمی شود. با این حال، اسکن ممکن است کمک کند پزشک تشخیص دهد که آیا سرطان سایر قسمت‌های بدن را تحت تأثیر قرار داده است یا خیر.

درمان

به علت بکارگیری داروهای ضد سرطان جدید، بقای بیماران سرطان خونی در چند سال گذشته افزایش داشته‌ است. این داروها منجر به فروکش کردن نشانه‌ها می‌شود و جریان درمان بیماری بدتر نمی‌شود و حتی بیماران تا اندازه‌ای درمان می‌شوند. درمان لوسمی بستگی به نوع لوسمی، وضعیت بیماری در شروع درمان، سن، سلامت عمومی و چگونگی واکنش بیمار به نوع درمان دارد. رایج ترین روش ها برای درمان سرطان خون شامل موارد زیر می شود:

پیوند سلول های بنیادی: 

در این روش، متخصصان سلول های بنیادی سالم سازنده خون را به بدن تزریق می کنند. سلول های بنیادی ممکن است از مغز استخوان، خون در گردش و خون بند ناف جمع آوری شوند.

شیمی درمانی:

متخصصان در روش شیمی درمانی از داروهای ضد سرطان برای تداخل و توقف رشد سلول های سرطانی در بدن استفاده می کنند. شیمی درمانی سرطان خون گاهی شامل دادن چندین دارو با هم در یک رژیم معین است. این درمان ممکن است قبل از پیوند سلول های بنیادی نیز انجام شود.

پرتودرمانی:

 ممکن است متخصصان برای از بین بردن سلول های سرطانی و یا برای تسکین درد و ناراحتی، از روش پرتو درمانی استفاده کنند. همچنین ممکن است متخصصان از این روش قبل از پیوند سلول های بنیادی از این روش درمانی استفاده کنند.