ابولا(EBOLA)
ابولا (Ebola) یک بیماری ویروسی است که ویروس ابولا آن را ایجاد می کند. این ویروس از خانواده فیلوویروس ها است که پس از وارد شدن به بدن ، نوعی بیماری تب دار و خونریزی دهنده ایجاد می کند. ویروس ابولا در ۵۰ تا ۹۰ درصد بیماران علامت دار به مرگ منجر خواهد شد. البته از ۴ گونه ویروسی ابولا، یک گونه تنها به ابتلای بدون علامت منجر می شود و به مرگ نیز منتهی نخواهد شد.
اولین بار در سال ۱۹۷۶ در یکی از استان های سودان و نیز منطقه ای در نزدیکی زئیر جایی که هم اکنون جمهوری دمکراتیک کونگو واقع شده است، پژوهشگران و پزشکان این بیماری را شناسایی کردند. بین ژوئن تا نوامبر آن سال ، ۲۸۴نفر به این بیماری مبتلا شدند که در نهایت ، ۱۵۱نفر جان خود را از دست دادند. طی سالهای بعد، این ویروس به دیگر کشورهای آفریقایی هم گسترش یافته و ویروس ابولا هرچند سال یکبار تعدادی کشته و قربانی برجا می گذارد. البته ویروس فقط آفریقا را درگیر نکرده و بیماری پای خود را از آفریقا نیز بیرون گذاشته است.
گاه به گاه به طور مرگباری در میان انسانها و میمونها در آفریقا، ابولا شایع می شود. این ویروس با ایجاد تب شدید و خونریزی، بیمار را از پا درمی آورد و خیلی سریع گسترش می یابد. در سال ۱۹۷۶ ابولا حدود ۳۰۰ نفر را مبتلا کرد و با شیوع آن از هر ۱۰ نفر مبتلا به بیماری، ۹نفر مردند. بار دیگر در سال ۱۹۹۵ ابولا شایع شد و این بار ۸۰درصد مبتلایان کشته شدند.
دانشمندان نام این ویروس را از یکی از رودخانههای کشور زئیر گرفتهاند. پزشکان این بیماری را برای اولین بار در کشور کنگو مشاهده کردند. پژوهشگران بر این باورند که ویروس ابولا از طریق حیوانات به انسان سرایت می کند و معمولا در بدن جانوری زندگی می کند که در قاره آفریقا سکونت دارد. پزشکان ابتلای اکثر این افراد به ابولا را تأیید کردهاند و آنها اهل کشورهای آفریقایی بودهاند. تب خونریزی دهنده ابولا، معمولا” به صورت شیوع ناگهانی بروز می کند و شیوع آن هم از یک بیمارستان یا درمانگاه آغاز می شود.
در سال ۱۹۷۶ ابولا در آفریقا حدود ۳۰۰ نفر را مبتلا کرد و با شیوع آن از هر ۱۰ نفر مبتلا به بیماری ۹ نفر مردند. بار دیگر در سال ۱۹۹۵ ابولا شایع شد و این بار ۸۰درصد مبتلایان کشته شدند.
اخیرا” سازمان جهانی بهداشت شیوع تب خونریزی دهنده ابولا را در یکی از استانهای کشور کنگو تأیید کرده است. در این شیوع نسبتا” وسیع، سازمان جهانی بهداشت ابتلای ۱۷ نفر به ویروس ابولا را تأیید کردهاند. که ویروس ابولا ۶ نفر از آنها را در استان جنوبی کاسای کشته است.
به دلیل خاصیت سرایت بالای این بیماری پرسنل بهداشتی ناگزیر از رعایت شدید و دقیق اصول بهداشتی برای پیگیری از انتشار بیماری و ابتلای خود هستند. پرسنل بهداشتی پس از استفاده لباس، دستکش و پوتینهای حفاظتی را نابود میکنند. با وجودی که تعدادی از روستاهای استان کاسای در قرنطینه به سر می برند، اما سازمان جهانی بهداشت اعلام کرده فعلا” نیازی به اعمال محدودیت در روابط تجاری و سفر به کنگو وجود ندارد.
کارشناسان محلی از طریق رادیو و تلویزیون پیامهایی میفرستند و به مردم آموزش میدهند که چگونه از آلوده شدن به این ویروس پیشگیری کنند. این خطر به ویژه در مراسم تدفین قربانیان ابولا و با تماس نزدیک افراد با جسد قربانیان وجود دارد. خطر کشندگی ویروس ابولا که دانشمندان تاکنون درمانی برای آن پیدا نکردهاند، بین ۵۰ تا ۹۰درصد است.
پژوهشگران کارهای زیادی برای تشخیص اپیدمیولوژی و نحوه سرایت ابولا انجام دادهاند، هنوز راه و نحوه دقیق سرایت آن را مشخص نکردهاند. تنها می توان گفت که احتمالا ابولا از طریق تماس با خون یا دیگر مایعات بدن و همچنین ترشحاتی همچون خلط افراد آلوده به این ویروس به افراد سالم منتقل می شود.
مثلا میزان بیماری در مرده شورهای قبرستان ها که تماس مستقیم با بدن قربانیان ابولا داشتند، بسیار بالا بوده. پزشکان، پرستاران و بهیارانی که مشغول درمان مبتلایان ابولا بودند هم به کرات در حین انجام وظیفه خود به این بیماری دچار شدند که علت آن عدم رعایت مسائل بهداشتی و مراقبتی لازم و عدم آگاهی از نحوه انتقال در سالهای اول شناسایی این بیماری بود. به هر حال ، این ویروس به هر شکلی که به بدن وارد شود، بعد از ۲ تا ۲۱روز علایم آن ظاهر می شود.
بیمار با بروز ناگهانی تب ، ضعف شدید، درد عضلانی ، سردرد و گلودرد به پزشک مراجعه می کند. معمولا” بعد از مدت کوتاهی ، تهوع ، استفراغ ، اسهال ، بثورات پوستی ، اختلال عملکرد کبد و کلیه و حتی در بعضی موارد خونریزی داخلی و خارجی نیز به دنبال علایم و نشانه های اولیه بروز خواهند کرد و وضعیت بیمار به شدت رو به وخامت می رود.
نتایج آزمایش ها، افت تعداد گلبول های سفید و پلاکت ها و افزایش آنزیم های کبدی را نشان می دهند.
پزشکان امروزه بیماری را آسانتر از سالهای نخست تشخیص میدهند. تست های تشخیص اختصاصی به صورت تشخیص آنتی ژن ها و یا ژنهای ویروسی در خون یا دیگر مایعات بدن در دسترس هستند. اخیرا” کشت سلولی این ویروس نیز مقدور شده و حتی پزشکان میتوانند آنتیبادیهای تشکیلشده علیه این ویروس را در بدن بیماران تعیین کنند.
تاکنون هیچ گونه درمان اختصاصی یا حتی واکسنی برای ابولا کشف نشده و پژوهشگران برای به مرحله بالینی رساندن داروها و واکسن های پیشنهادی باید سالها تحقیق انجام دهند.
ابولا چگونه منتشر می شود؟
تب خونریزی دهنده ابولا از بیماریهای مشترک بین انسان و دام به شمار می رود. این بیماری فقط انسان، میمون و شامپانزه را مبتلا می کند. محل زندگی ویروس ابولا، احتمالا” در بدن گروهی از همین حیوانات است. ویروس ابولا انسانها را به طور تصادفی آلوده میکند و انسانها ناقل اصلی آن نیستند. اینکه چگونه ویروس ابولا از بدن حیوانات به بدن انسان وارد می شود، به طور کامل مشخص نیست. پس از آنکه فردی به این ویروس آلوده شد، انسانهای دیگر را آلوده می کند.
یکی از راههای انتقال عفونت بین انسانها، تماس مستقیم با خون و ترشحات بدن فرد آلوده است که معمولا در بین اطرافیان بیمار که سعی در نگهداری و پرستاری او دارند، رخ می دهد. یکی دیگر از راههای شایع گسترش این ویروس انتقال آن در بین بیماران و کارکنان یک بیمارستان یا درمانگاه است.
ابولا چه علایمی دارد؟
علایم این بیماری در همه بیماران یکسان نیست. پژوهشگران هنوز نمی دانند چرا تعدادی از افراد پس از ابتلا به این بیماری بهبود می یابند و ویروس ابولا برخی دیگر را میکشد. به هر حال پژوهشگران میتوانند بگویند که پاسخ ایمنی بیمارانی که ویروس ابولا آنها را میکشد، چندان قوی نیست. در چند روز اولی که انسان به ویروس آلوده می شود، تب بالا، سردرد، درد عضلات، دل درد، اسهال و خستگی بروز می کند.
بعضی از بیماران در این مرحله، گلودرد، سکسکه، قرمزی و خارش چشم، بثورات پوستی، اسهال خونی و استفراغ خونی را تجربه میکنند. با گذشت یک هفته از آلودگی، درد قفسه سینه، شوک و مرگ اتفاق می افتد. بعضی از بیماران در این مرحله کور شده و خونریزی می کنند.
تشخیص و درمان
تشخیص زودرس تب خونریزی دهنده ابولا دشوار است، چرا که پزشکان علایم اولیه آن مانند خارش و قرمزی چشم و بثورات پوستی را در بیماریهای شایعتر نیز مشاهده میکنند، اما اگر پزشک به این بیماری مشکوک شود، باید فوراً از بیمار آزمایش خون بگیرد. اگر بیمار اسهال خونی نیز داشته باشد، آزمایشگاه مدفوع او را نیز آزمایش میکند.
دانشمندان تاکنون درمان مشخصی برای این بیماری پیدا نکردهاند. پزشکان در حال حاضر بیشتر درمانهای تقویتی را برای بیماران به کار میبرند. این درمانها شامل کمک به حفظ فشار خون بیمار، حفظ مایعات بدن و نیز کمک به تنفس بیمار هستند.
چندین سال پیش در شیوع ابولا در کیکویت، پزشکان راه جدیدی را برای درمان بیماران امتحان کردند. آنها به ۸نفر از بیماران، خون افرادی را که به ابولا مبتلا شده و از آن جان سالم به در برده بودند، تزریق کردند. نتیجه رضایت بخش بود. ۷ نفر از بیماران زنده ماندند. هر چند این نتیجه امیدوار کننده است، اما چون پژوهشگران این تحقیق را فقط روی ۸ نفر انجام دادند، نمیتواننتایج آن را برای درمان همه بیماران تعمیم داد.
چگونه می توان پیشگیری کرد؟
پیشگیری از بیماری تب خونریزی دهنده ابولا در آفریقا با دشواریهای چندانی روبه روست. دلیل آنکه هویت و محل زندگی حیواناتی که مخزن ابولا هستند ناشناخته است. پژوهشگران تنها چند راه ابتدایی برای پیشگیری از بیماری پیشنهاد کردهاند. اصل مهم در پیشگیری از آلوده شدن، پرهیز از تماس مستقیم با بیمار است.
کارکنان مراکز بهداشتی ـ درمانی باید بیش از دیگران مراقب خطر باشند. این افراد باید از پوشش کامل، ماسک، دستکش و عینک استفاده کنند. کارکنان مراکز درمانی با انجام این کار از آلوده شدن خود به خون و ترشحات بدن فرد مبتلا جلوگیری میکنند. همچنین اگر بیمار بمیرد، افراد باید از تماس با بدن فرد فوتشده خودداری کنند.
