عفونت کلیه در اثر هجوم باکتری به کلیه اتفاق افتاده و به نام پیلونفریت معروف است و شامل انواع پیلونفریت حاد و مزمن و پیلونفریت آمفیزماتو میباشد. بعضی اوقات عفونت کلیه به شکل آبسه کلیه میباشد.
راههای انتقال عفونت به کلیه
۱- عفونت بالا رونده از مجرا
یعنی میکروب عفونتزا از قسمتهای پایینی دستگاه ادراری به کلیه رفته و ایجاد عفونت میکند. این حالت در صورت وجود انسداد در مسیر ادراری (ناشی از سنگ و اختلال ساختمانی) یا اختلال عملکرد دستگاه ادراری و ریفلاکس (برگشت ادراری) بیشتر اتفاق میافتد.
۲- خون
که در نوزادان نقش مهمی دارد و در بزرگسالان به ندرت این راه نقش دارد و در این حالت معمولا آبسه کلیه ایجاد میشود.
۳- کانال لنفاوی
نادر است و شواهد اندکی در این رابطه وجود دارد.
۴- انتشار مستقیم عفونت از اعضاء مجاور
مثلا در آبسه داخل شکمی یا بیماری التهابی لگنی، عفونت ممکن است به کلیه منتقل شود.
عفونت حاد کلیه
پیلونفریت حاد نوعی عفونت باکتریال کلیه است که سبب التهاب بافت و لگنچه کلیه میشود. شایعترین علت ایجاد پیلونفریت حاد، باکتری اشیرشیا کلی E.Coli میباشد (در ۸۰ درصد مواقع) از دیگر ارگانیسمهای عامل میتوان به میکروبهای کلبسیلا، پروتئوس، سودوموناس، انتروباکتر و … اشاره کرد.
معمولا عامل عفونتزا از بخشهای پایینی دستگاه ادراری به بالا صعود میکند و سبب درگیری کلیه میشود. وجود ریفلاکس (برگشت ادراری به کلیه) موجب افزایش ریسک پیلونفریت حاد میشود. گسترش خونی عفونت معمولا به دنبال عفونت خون با استافیلوکوک (سپتی سمی) روی میدهد. در این حالت بیشتر احتمال دارد که آبسه کلیه ایجاد شود.
علائم اولیه عفونت کلیه چیست؟
بسیاری از افراد در مراحل اولیه، علائم عفونت کلیه را با عفونت ساده ادراری اشتباه میگیرند. شایعترین علائم اولیه شامل تب، لرز، درد در ناحیه پهلو، سوزش ادرار، تکرر ادرار، احساس فوریت در دفع ادرار، تهوع و بیحالی است. در برخی بیماران نیز ادرار ممکن است کدر، بدبو یا همراه با خون باشد. مراجعه زودهنگام به پزشک میتواند از پیشرفت عفونت و آسیب به کلیه جلوگیری کند.
علت عفونت کلیه چیست؟
در اغلب موارد، عفونت کلیه زمانی ایجاد میشود که باکتریها از مثانه به سمت کلیه حرکت کنند. شایعترین عامل بیماری، باکتری اشریشیا کلی (E. coli) است که به طور طبیعی در روده زندگی میکند. عواملی مانند سنگ کلیه، انسداد مجاری ادراری، برگشت ادرار (ریفلاکس)، دیابت، ضعف سیستم ایمنی، استفاده از سوند ادراری و بزرگی پروستات میتوانند احتمال ابتلا به عفونت کلیه را افزایش دهند.
تشخیص
• در آزمایش خون افزایش گلبولهای سفید وجود دارد.
• در آزمایش ادرار، گلبولهای سفید و باکتری و گلبولهای قرمز و کست گلبولهای سفید و نوتروفیلهای درشت دیده میشود(زیر میکروسکوپ)
• کشت ادرار همواره مثبت است و معمولا رشد قابل توجه عامل بیماری را (در محیط کشت) نشان میدهد.
• کشت خون در ۱/۳ بیماران مثبت است.
• در موارد مشکوک یا عارضه دار از سیتیاسکن و سونوگرافی استفاده میشود. در این بیماران بیشترین توجه به تشخیص انسداد سیستم ادراری بوسیله سنگ و… است و سونوگرافی برای این منظور مفید است.
درمان
درمان با سیپروفلوکساسین یا افلوکساسین و یا کوتریموکسازول صورت میگیرد و پس از انجام آزمونهای حساسیت میکروب به این داروها (آنتی بیوگرام) در صورت لزوم، دارو عوض شده و درمان ۱۰ تا ۱۴ روز ادامه مییابد. در صورتی که بیمار بدحال باشد، در بیمارستان بستری شده و تزریق آنتیبیوتیک انجام میشود و بعد از ۵-۳ روز آنتیبیوتیک خوراکی داده میشود و تا ۱۴ روز ادامه پیدا میکند. اگر کشت خون بیمار مثبت باشد، دوره درمان طولانیتر خواهد بود. در صورت وجود آبسه کلیه ، انسداد مسیر ادراری و یا اختلال دستگاه ادراری این عوامل باید برطرف شود.
پیلونفریت حاد در بالغین معمولا اسکار (اثر جوشخوردگی و ترمیم) کلیوی یا آسیب پایدار بر جای نمیگذارد، ولی در کودکان به علت عدم تکامل رشد کلیه، عفونت کلیه میتواند اسکار ایجاد کند و بطور دائم عملکرد کلیه را مختل کند.
عفونت مزمن کلیه
پیلونفریت مزمن با ایجاد اسکار و آتروفی (کوچک شدن) کلیه که به نارسایی کلیه میانجامد، مشخص میشود و در صورتیکه عفونت حاد وجود نداشته باشد، بیمار بدون علامت خواهد بود و بعد از ایجاد نارسایی کلیه، علائم مربوط به آن و افزایش فشار خون ظاهر خواهد شد. اختلال زمینهای (در ساختمان یا عملکرد) دستگاه ادراری علاوه بر عفونتهای مکرر، مسئول ایجاد پیلونفریت مزمن هستند و عواملی مانند دیابت، سنگ کلیه، آسیب کلیه ناشی از داروها نیز گاهی دخالت دارند.
تشخیص
ممکن است آزمایش ادرار کاملا” طبیعی باشد. در صورتیکه عفونت فعال باشد و باکتری در ادرار وجود داشته باشد، کشت مثبت میشود. تشخیص با رادیوگرافی ساده شکم و با دیدن کلیههای کوچک شده و حدود نامنظم کلیه داده میشود. همچنین در اوروگرافی وریدی، اختلال در ترشح ماده حاجب وجود دارد و اسکار کلیه مشاهده میشود.
درمان
تخریب کلیه غیر قابل برگشت است. البته با شناسایی اختلال ساختمانی دستگاه ادراری و رفع آن و پیشگیری از عفونتهای مکرر میتوان از آسیب بیشتر کلیه جلوگیری کرد. در صورت موفق نبودن درمان طبی، درمان به کمک جراحی و رفع اختلال زمینهای صورت میگیرد.
پیلونفریت آمفیزماتو
یک عفونت تخریب کننده کلیه بوده و از خصوصیات آن وجود گاز در داخل و اطراف کلیه است. این نوع عفونت بیشتر در دیابتیها شایع است (۹۰-۸۰ درصد این بیماران دیابت دارند) و درصدی هم بدنبال انسداد سیستم ادراری ناشی از سنگ یا نکروز پاپیلری دچار این عفونت میشوند. برای درمان، این بیماران باید آنتیبیوتیک وریدی دریافت نمایند و قند خون این افراد سریعا” باید کنترل شود و در صورت وجود انسداد باید برطرف گردد.
آبسه کلیوی
آبسه کلیوی زمانی ایجاد میشود که عامل میکروبی به همراه سلولهای التهابی بدن فرد و چرک حاصل از آنها، تجمع پیدا کرده و تودهای را تشکیل میدهد که اطرافش پوشش خاصی دارد و این عفونت به بیرون راه ندارد. علایم آن مثل پیلونفریت حاد است و تشخیص قطعی با سیتیاسکن داده میشود.
درمان
درمان آبسه در گام اول تزریق وریدی آنتیبیوتیک میباشد. در صورتیکه با درمان دارویی بهبودی حاصل نشود، تخلیه آبسه با سوزن زیر دید سونوگرافی انجام میشود.
عفونت کلیه در زنان
زنان به دلیل کوتاه بودن مجرای ادرار بیشتر از مردان در معرض عفونتهای ادراری و در نتیجه عفونت کلیه قرار دارند. فعالیت جنسی، بارداری، یائسگی و برخی روشهای پیشگیری از بارداری نیز میتوانند احتمال ابتلا را افزایش دهند. درمان سریع عفونت مثانه در زنان نقش مهمی در جلوگیری از پیشرفت بیماری به سمت کلیه دارد.
عفونت کلیه در بارداری
در دوران بارداری، تغییرات هورمونی و فشار رحم بر مجاری ادراری احتمال ایجاد عفونت کلیه را افزایش میدهد. این بیماری در صورت عدم درمان میتواند خطر زایمان زودرس، کاهش وزن نوزاد هنگام تولد و عفونت شدید مادر را به همراه داشته باشد. به همین دلیل، زنان باردار در صورت مشاهده علائمی مانند تب، درد پهلو یا سوزش ادرار باید در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنند.
عفونت کلیه در کودکان
عفونت کلیه در کودکان ممکن است با علائمی مانند تب بدون علت مشخص، بیاشتهایی، استفراغ، درد شکم یا بیقراری همراه باشد. در برخی کودکان، برگشت ادرار از مثانه به کلیه (ریفلاکس ادراری) زمینهساز بروز عفونتهای مکرر است. تشخیص و درمان سریع در این گروه سنی اهمیت زیادی دارد، زیرا از ایجاد اسکار دائمی کلیه جلوگیری میکند.
تفاوت عفونت کلیه و عفونت مثانه چیست؟
عفونت مثانه معمولاً محدود به دستگاه ادراری تحتانی است و بیشتر با سوزش ادرار، تکرر ادرار و احساس فشار در پایین شکم همراه است. اما زمانی که عفونت به کلیهها برسد، علائمی مانند تب بالا، لرز، درد پهلو، تهوع و استفراغ نیز ظاهر میشود. عفونت کلیه نسبت به عفونت مثانه جدیتر است و در صورت عدم درمان میتواند باعث آسیب دائمی کلیه یا انتشار عفونت به خون شود.
برای تشخیص عفونت کلیه چه آزمایشهایی انجام میشود؟
پزشک برای تشخیص عفونت کلیه علاوه بر بررسی علائم و معاینه بالینی، از آزمایشهای مختلفی برای تأیید عفونت و بررسی شدت بیماری استفاده میکند. مهمترین آزمایشها عبارتاند از:
- آزمایش کامل ادرار (Urinalysis)
- کشت ادرار (Urine Culture)
- آزمایش شمارش کامل سلولهای خونی (CBC)
- آزمایشهای التهابی CRP و ESR
- کشت خون
- سونوگرافی کلیه و مجاری ادراری
- سیتیاسکن (CT Scan)
- آنتیبیوگرام
چه افرادی بیشتر در معرض عفونت کلیه هستند؟
برخی افراد نسبت به دیگران بیشتر در معرض ابتلا به عفونت کلیه قرار دارند. زنان به دلیل کوتاهتر بودن مجرای ادرار، افراد مبتلا به دیابت، بیماران دارای سنگ کلیه، سالمندان، کودکان مبتلا به رفلاکس ادراری، زنان باردار و افرادی که از سوند ادراری استفاده میکنند، بیش از سایرین در معرض این بیماری هستند. آگاهی از این عوامل خطر میتواند به پیشگیری و تشخیص زودهنگام کمک کند.
عوارض عفونت کلیه در صورت درمان نشدن
در صورت عدم درمان مناسب، عفونت کلیه میتواند عوارض جدی ایجاد کند. از جمله این عوارض میتوان به ایجاد آبسه کلیه، گسترش عفونت به جریان خون (سپسیس)، ایجاد اسکار کلیوی، کاهش عملکرد کلیه و در موارد شدید نارسایی کلیه اشاره کرد. مراجعه سریع به پزشک و شروع درمان مناسب، احتمال بروز این عوارض را به میزان قابل توجهی کاهش میدهد.
پاسخ به سوالات متداول در مورد عفونت ادراری
در صورت مشاهده علائم عفونت ادراری بلافاصله به پزش مراجعه کنید. گروه های حساس مانند افرادی که دیابت دارند، زنان باردار، کسانی که سنگ کلیه دارند و… حتی با دیدن علائم بسیار جزئی نیز باید به پزشک مراجعه کنند.
عدم درمان عفونت کلیه عوارضی به دنبال دارد که شامل موارد زیر می شود:
· بروز نارسایی کلیه در کسانی که سیستم ایمنی ضعیف و سنگ کلیه دارند.
· سمی شدن خون در کسانی که انسداد ادراری دارند.
· زنان بارداری که مبتلا به عفونت کلیه هستند کودکانی با وزن کم به دنیا می اورند.
رعایت موارد زیر به پیشگیری از ابتلا به عفونت کمک می کند:
· نوشیدن زیاد مایعات
· بعد از مقاربت دستگاه ادراری خود را بشویید و بهداشت را رعایت کنید.
· از محصولاتی که دارای مواد شیمیایی هستند برای شستشوی واژن استفاده نکنید.
· احتمال ابتلا به عفونت کلیه در کسانی که دارای بیماری هایی مانند انسداد مجاری ادراری، بزرگی پروستات، ناتوانی در تخلیه مثانه و…. هستند بیشتر است.
· کسانی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند.
· افرادی که برای مدت طولانی از سوند ادراری استفاده می کنند.
عوامل مختلفی خطر ابتلا به عفونت کلیه را افزایش می دهند که شامل آسیب دیدگی اعصاب اطراف مثانه، انسداد مجرای ادراری، سیستم ایمنی ضعیف و…. می شود.
در صورت مشاهده علائم عفونت ادراری بلافاصله به پزش مراجعه کنید. گروه های حساس مانند افرادی که دیابت دارند، زنان باردار، کسانی که سنگ کلیه دارند و… حتی با دیدن علائم بسیار جزئی نیز باید به پزشک مراجعه کنند.
