همانطور که همه میدانیم، وقتی هرگونه آسیبی به رگها وارد میشود، بدن سیستم انعقادی را فعال میکند و با مصرف پلاکتها و فاکتورهای انعقادی لخته تشکیل میدهد تا از خونریزی رگ آسیبدیده جلوگیری کند.
از وظایف مهم سیستم انعقادی می توان به هموستاز اشاره نمود. در واقع این سیستم در هنگام جراحت با فعال کردن آبشار انعقادی باعث تشکیل لخته شده و از طرفی با فعال کردن فاکتورهای ضد انعقاد مانند آنتی ترومبین و پروتئین C و S مانع از تشکیل بی رویه لخته می شود. نتیجه فعالیت سیستم انعقادی در اثر فعال کردن آبشار انعقادی، تشکیل فیبرین وشبکه فیبرینی در محل جراحت می باشد که این شبکه بعد از بهبود محل آسیب دیده توسط پلاسمین شکسته شده و از بدن حذف می گردد.
حاصل عمل پلاسمین روی لخته فیبرین، تولید قطعات کوچکی تحت عنوان کلی FDP یا محصولات تولید شده از تخریب فیرین می باشد که از جمله این محصولات می توان به D-Dimer اشاره نمود.
پلاسمین یک آنزیم فیبرینولیتیک بوده که روی فیبرین اثر گذاشته و با عمل فیبرینولیزی خود باعث شکست پیوند بین واحدهای E و D فیبرین شده و ایجاد D-Dimer و سایر FDP را می کند.
DimerD- در حالت طبیعی در بدن غیر قابل ردیابی می باشد، ولی در مواردی اندازه گیری D-Dimer افزایش در مقدار این محصول را نشان داده و از نظر بالینی مهم محسوب می شود. از این رو تست اندازه گیری D-Dimer به عنوان یکی از تستهای مهم آزمایشگاهی در آمده است.
موارد خواسته شده D-Dimer
این تست در موارد شک به افزایش تولید لخته از جمله در موارد زیر درخواست می شود:
در ترومبوز سیاهرگهای عمقی بدن، لختههای کوچکی بدون وجود جراحت خاص در دیواره عروق، در سیاهرگهای نواحی عمیق بدن مانند پا تشکیل میشوند و درد، تورم در پا و آسیب به بافتهای مجاور را ایجاد میکنند.
از طرف دیگر، گاهی این لختهها حرکت میکنند و به قسمتهای مختلف بدن میرسند که در نتیجه، علائم خاصی را در آن نواحی ایجاد میکنند؛ برای مثال، لختهها در ریه باعث بروز آمبولی ریوی، در قلب موجب درگیری عضلات یا دریچههای قلبی، و در مغز منجر به عوارض مغزی مانند سکته مغزی میشوند
PE (Polmunary Embolism)-در این حالت همانطور که قبلا” ذکر شد، لخته به ریه ها آمده و ایجاد مشکلات تنفسی و درد در قفسه سینه می کند.
DIC- یا انعقاد منتشره داخل عروقی:
این حالت به دنبال جراحی ها، عفونتهای سپتیک، سوختگی و یا در زنان باردار بعد از زایمان اتفاق می افتد. در این بیماری بدن فاکتورهای انعقادی را مرتب مصرف میکند و لختههای ریز را در سراسر بدن ایجاد میکند. از طرف دیگر سیستم فیبرینولیتیک فعال میشود و لختهها را لیز میکند؛ بنابراین این افراد بهشدت مستعد خونریزی میشوند. وقتی بیماران دچار علائمی مانند تهوع، تشنج، خونریزی، درد شدید شکمی و عضلانی یا الیگوری میشوند، پزشکان تست D‑Dimer به همراه PT، PTT، اندازهگیری فیبرینوژن و شمارش پلاکت را درخواست میکنند.
روش انجام تست:
مناسب ترین روش در اندازه گیری D-Dimer روش الایزا می باشد. در این روش با استفاده از آنتی بادی منوکلونال ضد این ماده به ردیابی آن می پردازند.
خصوصیات تست:
این تست حساسیتی حدود ۹۵٪ و اختصاصیتی حدود ۵۰٪ دارد. بنابراین پزشکان نمیتوانند تنها بر اساس این تست ناهنجاری های سیستم انعقادی را تشخیص دهند و برای رسیدن به تشخیص، نتایج این تست را همراه با سایر آزمایشها و علائم بالینی بررسی میکنند.
موارد مثبت كاذب :
در جراحی، بارداری، تروما، عفونتها و التهابات شدید، آرتریت روماتوئید شدید، بدخیمی و بیماری های کبدی مقادیر D-Dimer بدون ارتباط با وجود ترومبوز افزایش دارد.
موارد منفی كاذب :
اگر کارکنان آزمایشگاه بهطور اتفاقی نمونهگیری را در فاصلهٔ بسیار کوتاهی پس از تشکیل لخته در بدن انجام دهند، نتیجهٔ این تست منفی میشود. همچنین آنتیکوآگولانها با جلوگیری از تشکیل لخته، نتیجهٔ این تست را منفی میکنند. علاوه بر این، تأخیر زیاد در انجام آزمایش نیز نتیجهٔ منفی کاذب ایجاد میکند.
