با گذشت بیش از شش سال از آغاز همه‌گیری کووید-۱۹، رویکرد مدیریت این بیماری در بسیاری از کشورها از اقدامات گسترده دوران همه‌گیری به سمت مدیریت مستمر بیماری‌های تنفسی، پیشگیری هدفمند و حفاظت از افراد در معرض خطر تغییر کرده است.
اکثر افراد جامعه به دلیل عفونت قبلی یا واکسیناسیون (و یا ترکیبی از هر دو) دارای نوعی ایمنی هستند. این موضوع در کاهش آمار مرگ‌ومیر و بستری‌شدن‌ها مشهود است. اگرچه خطر پیامدهای شدید کووید-۱۹ در مقایسه با سال‌های نخست همه‌گیری برای بسیاری از افراد کاهش یافته است، اما سالمندان، افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای و افراد دچار نقص ایمنی همچنان در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به بیماری شدید قرار دارند.
در سال ۲۰۲۶، ویروس SARS-CoV-۲ به عنوان یکی از پاتوژن‌های تنفسی رایج در کنار آنفلوانزا و RSV مطرح است. راهبردهای اصلی، به‌جای محدودیت‌های فراگیر، بر استراتژی‌های «کاهش ریسک» متمرکز هستند.
تهویه و بهبود کیفیت هوای فضاهای بسته
SARS-CoV-۲ عمدتاً از طریق ذرات تنفسی عفونی منتشرشده هنگام تنفس، صحبت‌کردن، سرفه یا عطسه منتقل می‌شود. خطر انتقال در تماس نزدیک و به‌ویژه در فضاهای بسته، شلوغ و دارای تهویه نامناسب افزایش می‌یابد. برای کاهش احتمال انتقال در محیط‌های بسته:
- پنجره‌ها و درها را در صورت امکان باز کنید تا هوای تازه وارد محیط شود.
- از سیستم تهویه مناسب استفاده کنید.
- در صورت نیاز از دستگاه‌های تصفیه هوای مجهز به فیلتر HEPA استفاده کنید.
- در صورت امکان، فعالیت‌ها و دورهمی‌ها را در فضای باز برگزار کنید.
- از حضور طولانی‌مدت در محیط‌های بسیار شلوغ و فاقد تهویه مناسب، به‌ویژه در صورت داشتن عوامل خطر بیماری شدید، پرهیز کنید.
- بهبود کیفیت هوای داخل ساختمان یکی از اقدامات اصلی برای کاهش خطر بیماری‌های تنفسی محسوب می‌شود.
استفاده از ماسک مناسب
ماسک می‌تواند به‌عنوان یک لایه محافظتی اضافی، احتمال انتقال و استنشاق ذرات تنفسی عفونی را کاهش دهد. استفاده از ماسک، به‌ویژه در محیط‌های بسته و شلوغ، هنگام تماس با افراد در معرض خطر بیماری شدید یا زمانی که فرد دارای علائم بیماری تنفسی است، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
ماسک باید به‌درستی روی صورت قرار گیرد و بینی و دهان را به‌طور کامل بپوشاند. میزان محافظت ماسک به نوع ماسک، نحوه قرارگیری آن روی صورت و میزان پایبندی فرد به استفاده صحیح بستگی دارد.
کاهش تماس خود با دیگران
اگر دچار علائم بیماری تنفسی مانند تب، لرز، سرفه، آبریزش بینی، گلودرد یا خستگی شده‌اید، تا حد امکان در خانه بمانید و از تماس نزدیک با دیگران، به‌خصوص افراد دارای خطر بالای بیماری شدید، خودداری کنید.
بر اساس راهنمای CDC، زمانی می‌توان به فعالیت‌های معمول بازگشت که حداقل ۲۴ ساعت علائم بیماری رو به بهبود باشند و فرد بدون مصرف داروی تب‌بر تب نداشته باشد. پس از بازگشت به فعالیت‌های معمول نیز رعایت اقدامات احتیاطی بیشتر، مانند بهبود تهویه، استفاده از ماسک، رعایت بهداشت و کاهش تماس نزدیک، برای ۵ روز توصیه می‌شود.
اگر پس از بازگشت به فعالیت‌های معمول دوباره تب ایجاد شد یا وضعیت عمومی فرد بدتر شد، باید مجدداً از دیگران فاصله گرفت.
رعایت بهداشت دست‌ها
شست‌وشوی منظم دست‌ها با آب و صابون یا استفاده از محلول‌های ضدعفونی‌کننده دست بر پایه الکل، همچنان بخشی از اقدامات بهداشتی برای کاهش انتقال عوامل بیماری‌زای تنفسی است.
بهداشت دست به‌ویژه پس از سرفه یا عطسه و پیش از لمس صورت اهمیت دارد. همچنین باید از لمس غیرضروری چشم‌ها، بینی و دهان با دست‌های آلوده خودداری کرد.
رعایت آداب تنفسی
هنگام سرفه یا عطسه، دهان و بینی خود را با دستمال یا قسمت داخلی آرنج بپوشانید. دستمال استفاده‌شده را بلافاصله دور بیندازید و پس از آن دست‌های خود را تمیز کنید. این اقدام می‌تواند انتشار ترشحات تنفسی حاوی عوامل عفونی را کاهش دهد.
رعایت فاصله فیزیکی متناسب
نزدیکی بیشتر به فرد مبتلا، به‌ویژه در یک محیط بسته، می‌تواند احتمال مواجهه با ذرات تنفسی عفونی را افزایش دهد. بنابراین، در صورت وجود علائم بیماری یا تماس با فرد مبتلا، کاهش تماس نزدیک و افزایش فاصله فیزیکی می‌تواند به کاهش خطر انتقال کمک کند.
با این حال، یک فاصله ثابت مانند ۲ متر را نمی‌توان در همه محیط‌ها به‌عنوان فاصله‌ای کاملاً ایمن در نظر گرفت؛ زیرا خطر انتقال به عواملی مانند تهویه، تراکم افراد، مدت تماس و شرایط انتشار ذرات تنفسی بستگی دارد.
محافظت از افراد در معرض خطر
افراد مسن، افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای و افراد دارای نقص ایمنی، بیشتر در معرض خطر بیماری شدید کووید-۱۹ قرار دارند. در صورت وجود فردی از این گروه‌ها در خانواده یا محیط کار، رعایت تهویه مناسب، کاهش تماس هنگام بیماری، استفاده مناسب از ماسک و توجه به وضعیت واکسیناسیون اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
عدم تاخیر درمان
پیشگیری تنها به جلوگیری از عفونت محدود نمی‌شود. در افراد دارای خطر بالای بیماری شدید، تشخیص سریع و ارزیابی پزشکی به‌موقع اهمیت دارد؛ زیرا برخی درمان‌های ضدویروسی باید در روزهای ابتدایی شروع علائم آغاز شوند تا بیشترین اثربخشی را داشته باشند. CDC نیز توصیه می‌کند افراد دارای عوامل خطر، در صورت ابتلا به کووید-۱۹ برای ارزیابی و احتمال دریافت درمان در اسرع وقت با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرند.
سوالات متداول
برای کاهش خطر انتقال SARS-CoV-۲ در محیط‌های بسته، بهبود تهویه و ورود هوای تازه اهمیت زیادی دارد؛ زیرا ویروس از طریق ذرات تنفسی منتشر می‌شود. با این حال، رعایت بهداشت دست و تمیزکردن سطوح پرتردد همچنان بخشی از اصول عمومی پیشگیری از بیماری‌های عفونی است. بنابراین این اقدامات جایگزین یکدیگر نیستند و باید متناسب با شرایط محیط در کنار هم به کار گرفته شوند.
فاصله فیزیکی موثر است، اما تعیین یک فاصله ثابت (مانند ۲ متر) به تنهایی تضمین‌کننده عدم انتقال نیست. در فضاهای بسته و کم‌تهویه، ذرات تنفسی ریز می‌توانند در هوا تجمع پیدا کنند و خطر انتقال فقط به فاصله میان افراد محدود نمی‌شود. بنابراین، فاصله فیزیکی باید همواره در کنار عواملی مانند کیفیت تهویه هوا، مدت‌زمان مواجهه و استفاده از ماسک استاندارد سنجیده شود.
بر اساس راهنمای CDC، زمانی می‌توان به فعالیت‌های معمول بازگشت که علائم بیماری به‌طور کلی حداقل ۲۴ ساعت رو به بهبود باشند و فرد در این مدت بدون مصرف داروی تب‌بر تب نداشته باشد. پس از بازگشت به فعالیت‌های معمول، رعایت اقدامات احتیاطی بیشتر مانند بهبود تهویه، استفاده از ماسک مناسب، رعایت بهداشت دست و کاهش تماس نزدیک با دیگران، به‌ویژه افراد در معرض خطر، به مدت ۵ روز توصیه می‌شود. اگر پس از بازگشت به فعالیت‌های معمول دوباره تب ایجاد شود یا علائم تشدید شوند، فرد باید مجدداً از دیگران فاصله بگیرد.
افرادی که در معرض خطر بالاتر ابتلا به بیماری شدید کووید-۱۹ قرار دارند، ممکن است کاندید دریافت درمان ضدویروسی باشند. سن بالاتر، به‌ویژه بالای ۶۵ سال، و برخی بیماری‌های زمینه‌ای یا شرایط تضعیف‌کننده سیستم ایمنی از عوامل افزایش‌دهنده خطر بیماری شدید هستند. درمان ضدویروسی باید در صورت مناسب بودن، هرچه سریع‌تر پس از شروع علائم آغاز شود. بسته به داروی مورد استفاده، پنجره زمانی شروع درمان متفاوت است؛ برای مثال، نیرماترلویر/ریتوناویر باید حداکثر تا ۵ روز و رمدسیویر حداکثر تا ۷ روز پس از شروع علائم آغاز شود. انتخاب دارو و بررسی شرایط فرد باید توسط پزشک انجام شود.
استفاده از ماسک به ویژه در موارد زیر توصیه می‌شود:
حضور افراد پرخطر و دارای ضعف ایمنی در فضاهای بسته، متراکم و کم‌تهویه (مانند مراکز درمانی و آزمایشگاه‌ها).
افرادی که علائم تنفسی دارند یا در ۵ روز اول پس از دوره نقاهت به سر می‌برند.
تماس نزدیک با بیمار مبتلا یا دارای علائم مشکوک تنفسی.
نکته: ماسک باید کاملاً منطبق بر چهره بوده و دهان و بینی را بدون ایجاد درز جانبی پوشش دهد.
