دید کلی
کرم کدوی خوک و انسان یا تنیاسلیوم گونهای از کرمهای پهن ، رده نواریان است. نواریان اکثرا” دراز و دارای بدنی پهن هستند که از تعداد زیادی قطعات یا بندهای کوتاه تشکیل گردیدهاند. این کرمها از کوتیکول پوشیده شدهاند. دارای مجاری وازنشی یا دفعی هستند و یک حلقه عصبی با سه جفت طنابهای عصبی دارند. اینها دهان و لوله گوارش ندارند و مواد غذایی از دیواره بدنشان جذب میشود و همگی انگلهای داخلی هستند و کرمهای بالغ در روده مهرهداران و لاروها در بافتهای میزبان واسط به سر میبرند.
شکل ظاهری
کرم کدو خوک و انسان یا تنیاسولیوم از زمانهای قدیم شناخته شده است. یک سر کوچک گره مانند یا اسکولکس دارد که در کناره های آن چهار مکنده یا بادکش و در نوک یا روستلوم آن دایرهای از قلابهای متعدد دیده میشود. گردن یا منطقه جوانه، اسکولکس را به بدن متصل میسازد. بدن شامل رشتهای تا 1000 بند یا پروگلوتید میباشد.
بادکشها و قلابها به اسکولکس کمک میکنند تا به دیواره رودهٔ میزبان بچسبد و زنجیرهٔ پروگلوتیدها در حفرهٔ روده آزادانه قرار میگیرد. پروگلوتیدهای جدید در ناحیهٔ گردن بهطور مداوم با جوانهزدن پدید میآیند و فشار پروگلوتیدهای دیگر آنها را به عقب میراند. هرچه پروگلوتیدها به عقب حرکت میکنند، اندازهٔ آنها افزایش مییابد، کاملتر میشوند و در نهایت از بدن کرم جدا میشوند.
پروگلوتید
هر بند بدن کرم کدو را پروگلوتید نامند. در هر پروگلوتید، عضلات، پارانشیم و قسمتهایی از مجاری وازنشی که بوسیله یک مجرای عرضی به هم متصل است، تعداد زیادی سلولهای شعلهای و اعصاب موجود است. هنگامی که یک پروگلوتید فاصلهٔ معینی از اسکولکس پیدا میکند، در آن مجموعهٔ کاملی از اندامهای جنسی نر و ماده به وجود میآید. در پروگلوتید دستگاه گوارش، جریان خون و دستگاه تنفس وجود ندارند، اما دستگاه تناسلی در آن رشد زیادی میکند
دستگاه عصبی
در اسکولکس دو حلقه عصبی وجود دارد که روی این دو حلقه مزبور چهار جفت گانگلیون عصبی واقع شده است. علاوه بر آن گانگلیون بزرگ قعری نیز در اسکولکس وجود دارد. در هر طرف بدن در امتداد و نزدیک لوله یک زوج رشته عصب طولانی موجود است که در سر تا سر بدن وجود دارد.
اندامهای حسی
در این جانوران به علت دارا بودن زندگی انگلی اندامهای حسی موجود نیست، ولی رشتههای عصبی زیادی در زیر پوست و اسکولکس آنها وجود دارد.
دستگاه تناسلی
این کرمها نر و ماده هستند و در هر قطعه بدن آنها هر دو دستگاه تناسلی نر و دستگاه تناسلی ماده وجود دارد. دستگاه تناسلی نر در قطعات نزدیکتر به گردن شروع به تشکیل میکند، اما دستگاه تناسلی ماده در قطعات پایینتر به وجود میآید. بنابراین بیضهها زودتر از تخمدانها تشکیل میشوند. در بندهای میانی بدن هر دو دستگاه وجود دارند. بهتدریج هرچه بندها به انتهای بدن نزدیکتر میشوند، بندهای متوالی عمل لقاح را انجام میدهند و تخمها را تشکیل میدهند. در بندهای آخر این دستگاه تناسلی از بین میرود و فقط آثاری از آنها باقی میماند.
رشد و نمو یا سیر تکاملی تخمها در یک موقع شروع میشود و تا موقعی که پروگلوتیدهای رسیده از کرم جدا و از مدفوع میزبان به خارج دفع و سپس متلاشی میگردند، ادامه مییابد.
پس از مدتی در هر یک از تخمهای پراکنده روی زمین یک لارو ششقلاب به وجود میآید و سپس تخمها تکامل خود را متوقف میکنند. اگر خوکی این تخمها را بخورد، رودهٔ خوک پوستهٔ تخمها را هضم میکند و لاروها وارد خون یا عروق لنفی میشوند و از آنجا به عضلات ارادی میروند و در آنجا کیست تشکیل میدهند.
کیست بزرگ و پر از مایع میشود و از این پس آن را کرم مثانهای یا سیستی سرکوس مینامند. داخل سیستی سرکوس، اسکولکس با بادکشها و قلابهای آن بوجود میآید، ولی رشد و نمو صورت نمیگیرد. وقتی انسان گوشت خوک محتوی چنین کیستی را بطور خام یا کاملا” نپخته بخورد، دیواره خارجی کیست گوارش یافته و اسکولکس به روده میزبان (انسان) میچسبد و بدین ترتیب کرم کدوی جدید شروع به تشکیل شدن مینماید. عفونتهای رویانی در انسان، موجب ابتلای سیستم اعصاب مرکزی شده و عوارض شدید و وخیمی به بار میآورد.
علایم بالینی
وجود لارو در عضلات و مغز و کبد که تقریبا” دو ماه پس از خوردن تخم کرم ایجاد میشود، ایجاد بیماری میکند که سیستی سرکوزیس نام دارد. اگر لارو در مغز قرار گیرد، علایم عصبی مانند صرع بروز میکنند. وقتی لارو در بطن چهارم مغز مستقر میشود، فشار داخل مغز افزایش مییابد و هیدروسفالی ایجاد میشود؛ این حالت علائمی مانند سردرد، حالت تهوع، استفراغ و دوبینی ایجاد میکند.
تشخیص
تشخیص آلودگی به کرم بالغ با مشاهده تخم در مدفوع و یا در لام تهیه شده با نمونه برداری از اطراف نشیمنگاه داده میشود. از روشهای آزمایشگاهی و سرمی و اشعه ایکس برای تشخیص استفاده مینمایند.
درمان
برای درمان باید از تجویز داروهایی که باعث حل شدن کرم در داخل بدن شود، خودداری کرد و نیز باید از ایجاد استفراغ در موقع درمان جلوگیری نمود. داروی موثر پرازیکوآنتل است.
پیشگیری
خوشبختانه چون لارو این کرم در بدن خوک پرورش مییابد و خوردن گوشت خوک برای مسلمانان حرام است، افراد مسلمان به این بیماری مبتلا نمیشوند.
