آزمایش HPV یکی از روشهای تشخیص عفونت با ویروس پاپیلومای انسانی (Human Papillomavirus) است. HPV یکی از شایعترین ویروسهایی است که از طریق تماس پوستی و جنسی منتقل میشود و انواع مختلفی دارد. بسیاری از انواع این ویروس هیچ علامتی ایجاد نمیکنند و در بیشتر افراد، عفونت طی مدتی توسط سیستم ایمنی بدن کنترل یا برطرف میشود.
با این حال، برخی انواع HPV که به آنها انواع پرخطر گفته میشود، در صورت باقی ماندن طولانیمدت در بدن میتوانند باعث ایجاد تغییرات سلولی و در برخی موارد سرطان شوند. سرطان دهانه رحم، مقعد، آلت تناسلی، واژن، فرج و برخی سرطانهای دهان و حلق از جمله سرطانهایی هستند که میتوانند با عفونت پایدار با انواع پرخطر HPV ارتباط داشته باشند.
آزمایش HPV با بررسی ماده ژنتیکی ویروس در نمونه گرفتهشده از ناحیه موردنظر، به شناسایی برخی انواع HPV کمک میکند. در ادامه با روشهای تشخیص HPV، علائم، راههای انتقال و نحوه بررسی این ویروس در زنان و مردان بیشتر آشنا میشویم.
ویروس HPV چیست؟
HPV یا ویروس پاپیلومای انسانی گروه بزرگی از ویروسهاست که بیش از ۲۰۰ نوع مختلف دارد. بعضی از انواع این ویروس باعث ایجاد زگیل پوستی یا تناسلی میشوند و برخی دیگر ممکن است بدون ایجاد علامت در بدن باقی بمانند.
HPV یکی از شایعترین عفونتهای منتقلشونده از راه تماس جنسی است. البته انتقال ویروس فقط به رابطه جنسی محدود نمیشود و تماس مستقیم پوست با پوست در ناحیه تناسلی نیز میتواند باعث انتقال آن شود.
از آنجا که HPV یک ویروس است، آنتیبیوتیکها تأثیری بر آن ندارند. در بیشتر افراد، سیستم ایمنی بدن عفونت را کنترل میکند و فرد ممکن است حتی متوجه ابتلا به ویروس نشود. با این حال، در برخی افراد عفونت برای مدت طولانی باقی میماند و ممکن است به مرور باعث ایجاد تغییرات پیشسرطانی یا سرطانی شود.
HPV چگونه منتقل میشود؟
مهمترین راه انتقال HPV، تماس مستقیم پوست با پوست در ناحیه تناسلی و تماس جنسی است. انتقال ویروس ممکن است حتی در شرایطی رخ دهد که دخول انجام نشده باشد. در ادامه به شایعترین روشهای انتقال HPV میپردازیم.
رابطه جنسی
HPV میتواند در جریان رابطه جنسی واژینال، مقعدی یا دهانی منتقل شود. تماس مستقیم پوست ناحیه تناسلی نیز میتواند برای انتقال ویروس کافی باشد. استفاده صحیح از کاندوم میتواند خطر انتقال HPV را کاهش دهد، اما از آنجا که کاندوم تمام پوست ناحیه تناسلی را نمیپوشاند، محافظت آن در برابر HPV کامل نیست.
تماس مستقیم پوستی
برای انتقال HPV لزوماً وجود زگیل یا ضایعه قابل مشاهده ضروری نیست. تماس مستقیم با پوست یا مخاط آلوده میتواند باعث انتقال برخی انواع ویروس شود.
انتقال از مادر به نوزاد
در موارد نادر، HPV میتواند هنگام زایمان از مادر به نوزاد منتقل شود. این نوع انتقال شایع نیست و در صورت وجود عفونت HPV در مادر، به معنی ابتلای قطعی نوزاد نخواهد بود.
برخلاف برخی باورهای رایج، انتقال HPV از طریق وسایلی مانند توالت عمومی، حوله یا وسایل شخصی راه معمول انتقال این ویروس محسوب نمیشود. مسیر اصلی انتقال، تماس مستقیم پوست و مخاط، بهویژه در تماس جنسی است.
علائم HPV چیست؟
یکی از مهمترین ویژگیهای HPV این است که بسیاری از عفونتها هیچ علامتی ندارند. به همین دلیل، ممکن است فرد مبتلا باشد اما برای مدت طولانی از وجود ویروس در بدن خود اطلاعی نداشته باشد.
در مواردی که HPV علامت ایجاد میکند، علائم به نوع ویروس و محل عفونت بستگی دارد.
زگیل تناسلی
برخی از انواع HPV کمخطر میتوانند باعث ایجاد زگیل تناسلی شوند. این زگیلها ممکن است به صورت برجستگیهای کوچک، منفرد یا متعدد در اطراف ناحیه تناسلی یا مقعد دیده شوند. معمولاً درد ندارند، اما گاهی ممکن است باعث خارش، ناراحتی یا خونریزی شوند.
ضایعات پوستی و مخاطی
برخی انواع HPV میتوانند باعث ایجاد ضایعات در پوست یا مخاط شوند. وجود هرگونه ضایعه غیرمعمول در ناحیه تناسلی، دهان یا گلو نیازمند بررسی پزشک است؛ زیرا هر ضایعهای الزاماً ناشی از HPV نیست.
سرطانهای مرتبط با HPV
برخی انواع پرخطر HPV در صورت باقی ماندن طولانیمدت در بدن میتوانند باعث تغییرات سلولی شوند. در صورت پیشرفت این تغییرات، احتمال بروز سرطان افزایش پیدا میکند.
از جمله سرطانهای مرتبط با HPV میتوان به سرطان دهانه رحم، مقعد، آلت تناسلی، واژن، فرج و بخشهایی از دهان و گلو اشاره کرد.
البته داشتن HPV به معنی ابتلا به سرطان نیست. در واقع، بیشتر افراد مبتلا به HPV هرگز به سرطان مبتلا نمیشوند.
آزمایش HPV در زنان چگونه انجام میشود؟
یکی از مهمترین کاربردهای آزمایش HPV، غربالگری سرطان دهانه رحم است. این آزمایش میتواند وجود انواع پرخطر HPV را در سلولهای دهانه رحم شناسایی کند.
در زمان انجام آزمایش، پزشک یا ماما با استفاده از ابزار مخصوص، نمونهای از سلولهای دهانه رحم را جمعآوری میکند. نمونه سپس در آزمایشگاه از نظر وجود DNA یا ماده ژنتیکی انواع پرخطر HPV بررسی میشود.
آزمایش HPV ممکن است بهتنهایی یا همراه با پاپاسمیر انجام شود.
تفاوت این دو آزمایش در این است که:
- آزمایش HPV به دنبال شناسایی انواع پرخطر ویروس است.
- پاپاسمیر تغییرات غیرطبیعی سلولهای دهانه رحم را بررسی میکند.
در برخی شرایط، پزشک ممکن است هر دو آزمایش را به صورت همزمان درخواست کند.
چه زمانی باید آزمایش HPV انجام داد؟
سن شروع و فاصله بین آزمایشهای غربالگری به دستورالعملهای کشور، سن فرد و سابقه پزشکی او بستگی دارد. برای مثال، در دستورالعملهای رایج، غربالگری سرطان دهانه رحم در زنان در سنین مشخصی آغاز میشود و بسته به روش غربالگری، آزمایش HPV، پاپاسمیر یا ترکیبی از هر دو با فواصل متفاوت انجام میشود.
بنابراین بهتر است به جای تعیین یک برنامه یکسان برای همه افراد، سن، سابقه آزمایشها، نتایج قبلی و نظر پزشک در نظر گرفته شود.
نکته مهم این است که واکسیناسیون HPV جایگزین غربالگری سرطان دهانه رحم نمیشود. حتی افرادی که واکسن HPV دریافت کردهاند نیز باید طبق برنامه توصیهشده، غربالگری را انجام دهند.
اگر آزمایش HPV مثبت باشد یعنی چه؟
مثبت شدن آزمایش HPV به معنی ابتلا به سرطان نیست. در بسیاری از موارد، عفونت HPV به مرور توسط سیستم ایمنی کنترل میشود. اگر نتیجه آزمایش مثبت باشد، پزشک با توجه به نوع HPV، نتیجه پاپاسمیر، سن فرد و سابقه آزمایشهای قبلی تصمیم میگیرد که قدم بعدی چه باشد. ممکن است در یک فرد، تکرار آزمایش بعد از مدتی کافی باشد و در فرد دیگری، بررسیهای دقیقتر مانند کولپوسکوپی توصیه شود.
آزمایش HPV در مردان
برخلاف غربالگری سرطان دهانه رحم در زنان، آزمایش روتین HPV برای مردان بدون علامت به طور عمومی توصیه نمیشود.
اگر مردی دچار زگیل تناسلی، ضایعه پوستی، توده یا تغییر غیرطبیعی در ناحیه تناسلی یا مقعد شود، پزشک ابتدا معاینه بالینی انجام میدهد. در صورت نیاز ممکن است نمونهبرداری یا آزمایشهای دیگری برای مشخص شدن علت ضایعه انجام شود.
در بعضی شرایط خاص و گروههای پرخطر، پزشک ممکن است بررسیهای مربوط به HPV را توصیه کند؛ بنابراین روش تشخیص باید بر اساس شرایط فرد تعیین شود.
آیا HPV درمان دارد؟
در حال حاضر دارویی که بتواند خود ویروس HPV را مستقیماً از بدن حذف کند وجود ندارد. با این حال، این موضوع به معنی ناتوانی در کنترل عوارض HPV نیست.
در بسیاری از افراد، سیستم ایمنی بدن عفونت را به مرور کنترل میکند. اگر HPV باعث ایجاد زگیل، ضایعات پیشسرطانی یا سرطان شود، میتوان این مشکلات را درمان و پیگیری کرد.
روش درمان به نوع ضایعه، محل آن و شدت تغییرات بستگی دارد.
درمان زگیل تناسلی
زگیلهای تناسلی را میتوان با روشهای مختلفی درمان کرد. از جمله:
- داروهای موضعی تجویزشده توسط پزشک
- کرایوتراپی یا فریز کردن زگیل
- الکتروکوتر
- لیزر
- برداشتن ضایعه در شرایط خاص
انتخاب روش درمان به تعداد، اندازه و محل زگیلها بستگی دارد.
درمان ضایعات پیشسرطانی
اگر عفونت HPV باعث ایجاد تغییرات پیشسرطانی در سلولها شود، پزشک ممکن است برای جلوگیری از پیشرفت آنها، درمانهایی مانند برداشتن بافت غیرطبیعی، روشهای تخریبی یا سایر اقدامات مناسب را توصیه کند.
درمان سرطانهای مرتبط با HPV
در صورت ایجاد سرطان، نوع درمان به محل و مرحله سرطان بستگی دارد. بسته به شرایط بیمار، ممکن است از جراحی، پرتودرمانی، شیمیدرمانی، درمان هدفمند یا ایمنیدرمانی استفاده شود.
آیا میتوان از HPV پیشگیری کرد؟
اگرچه نمیتوان خطر ابتلا به HPV را به طور کامل از بین برد، اما میتوان احتمال ابتلا و عوارض ناشی از آن را کاهش داد.
مهمترین اقدامات پیشگیرانه عبارتاند از:
- دریافت واکسن HPV در سن و شرایط مناسب
- استفاده صحیح از کاندوم و سایر روشهای محافظتی در رابطه جنسی
- کاهش تعداد شرکای جنسی
- انجام منظم غربالگری سرطان دهانه رحم در زنان
- مراجعه به پزشک در صورت مشاهده زگیل یا ضایعه غیرطبیعی
واکسن HPV چیست؟
واکسن HPV یکی از مؤثرترین روشهای پیشگیری از عفونت با انواع مهم HPV و سرطانهای مرتبط با این ویروس است. واکسن با تحریک سیستم ایمنی، از ابتلا به انواع HPV موجود در واکسن جلوگیری میکند و بیشترین اثربخشی را زمانی دارد که پیش از مواجهه با ویروس تزریق شود.
واکسن HPV حاوی ویروس زنده نیست و نمیتواند باعث ابتلا به HPV یا سرطان ناشی از HPV شود. همچنین این واکسن عفونت HPV موجود یا زگیل تناسلی ایجادشده را درمان نمیکند و نقش اصلی آن، پیشگیری از عفونتهای جدید است.
بیماریها و سرطانهای قابل پیشگیری با واکسن HPV
واکسنهای HPV با توجه به نوع واکسن، در برابر چندین نوع از ویروس HPV محافظت ایجاد میکنند. واکسنهای گستردهتر مانند واکسن ۹ ظرفیتی، انواع بیشتری از HPV را پوشش میدهند؛ از جمله انواعی که با بخش قابل توجهی از سرطانهای مرتبط با HPV و همچنین زگیل تناسلی ارتباط دارند.
واکسیناسیون HPV میتواند خطر ابتلا به برخی سرطانهای مرتبط با این ویروس را کاهش دهد، از جمله:
- سرطان دهانه رحم
- سرطان واژن
- سرطان فرج
- سرطان مقعد
- سرطان آلت تناسلی
- برخی سرطانهای دهان و حلق
بهترین زمان برای تزریق واکسن HPV
بهترین زمان واکسیناسیون HPV معمولاً پیش از مواجهه با ویروس و آغاز فعالیت جنسی است. سازمان جهانی بهداشت (WHO)، واکسیناسیون دختران ۹ تا ۱۴ ساله را بهعنوان یکی از اولویتهای مهم برای پیشگیری از سرطان دهانه رحم مطرح میکند. واکسیناسیون پسران نیز در بسیاری از برنامههای ملی واکسیناسیون انجام میشود.
تعداد دوزهای واکسن به سن شروع واکسیناسیون و شرایط سیستم ایمنی فرد بستگی دارد. برای مثال، در برنامههای CDC، شروع واکسیناسیون در سنین ۹ تا ۱۴ سال معمولاً با ۲ دوز انجام میشود و در صورت شروع واکسیناسیون از ۱۵ سالگی به بعد، معمولاً ۳ دوز توصیه میشود. افراد دارای برخی شرایط نقص ایمنی نیز به برنامه ۳ دوزی نیاز دارند.
از آنجا که برنامه واکسیناسیون ممکن است بر اساس کشور، سن و نوع واکسن متفاوت باشد، تعداد دوزها و فاصله بین آنها باید مطابق دستور پزشک و اطلاعات درجشده برای واکسن مورد استفاده تعیین شود.
واکسیناسیون HPV در بزرگسالان
واکسن HPV فقط برای کودکان و نوجوانان نیست و افرادی که در سنین پایین واکسینه نشدهاند نیز ممکن است از واکسیناسیون سود ببرند.
برای مثال، بر اساس دستورالعمل CDC، واکسیناسیون تکمیلی تا ۲۶ سالگی توصیه میشود و برای افراد ۲۷ تا ۴۵ سال، تصمیمگیری درباره واکسیناسیون بر اساس شرایط فرد و با مشورت پزشک انجام میشود.
اثربخشی واکسن در سنین بالاتر ممکن است به دلیل احتمال مواجهه قبلی با HPV کمتر باشد؛ با این حال، واکسن همچنان میتواند در برابر انواعی از HPV که فرد قبلاً با آنها مواجه نشده است، محافظت ایجاد کند.
واکسیناسیون HPV در افراد مبتلا به HPV
وجود عفونت HPV بهخودیخود به این معنی نیست که فرد نمیتواند واکسن HPV دریافت کند. واکسن عفونت موجود را درمان نمیکند، اما ممکن است در برابر انواع HPV موجود در واکسن که فرد قبلاً با آنها مواجه نشده است، محافظت ایجاد کند.
برای تصمیمگیری درباره تزریق واکسن HPV، انجام آزمایش HPV یا پاپاسمیر بهعنوان آزمایش اولیه واکسیناسیون ضروری نیست.
ضرورت غربالگری پس از واکسیناسیون HPV
واکسیناسیون HPV جایگزین غربالگری سرطان دهانه رحم نمیشود.
واکسن از تمام انواع HPV سرطانزا محافظت نمیکند؛ بنابراین حتی افرادی که واکسن HPV دریافت کردهاند نیز باید مطابق برنامه توصیهشده، غربالگری سرطان دهانه رحم را ادامه دهند.
به زبان ساده:
واکسن= HPV پیشگیری اولیه از عفونت و بیماریهای مرتبط با HPV
غربالگری سرطان دهانه رحم = تشخیص زودهنگام تغییرات سلولی و ضایعات پیشسرطانی
هر دو روش نقش مهمی در کاهش خطر سرطان دهانه رحم دارند.
ایمنی و عوارض واکسن HPV
واکسنهای HPV در مطالعات گسترده، ایمنی و اثربخشی مناسبی نشان دادهاند. شایعترین عوارض واکسن معمولاً خفیف و کوتاهمدت هستند و میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- درد در محل تزریق
- قرمزی یا تورم محل تزریق
- تب خفیف
- احساس خستگی
- سردرد
مانند هر واکسن دیگری، در شرایط خاص ممکن است تزریق واکسن نیازمند بررسی پزشک باشد. افرادی که سابقه واکنش آلرژیک شدید به دوز قبلی واکسن یا یکی از اجزای آن دارند، باید پیش از تزریق با پزشک یا مرکز واکسیناسیون مشورت کنند.
جمعبندی
HPV ویروسی بسیار شایع است و در بسیاری از موارد بدون ایجاد علامت، توسط سیستم ایمنی بدن کنترل میشود. با این حال، برخی انواع پرخطر آن میتوانند در صورت ماندگاری طولانیمدت باعث ایجاد تغییرات پیشسرطانی و در نهایت بعضی سرطانها شوند.
آزمایش HPV، بهویژه در غربالگری سرطان دهانه رحم، نقش مهمی در شناسایی عفونت با انواع پرخطر ویروس دارد. مثبت شدن نتیجه آزمایش نیز به معنی سرطان نیست و باید در کنار سن، نتیجه پاپاسمیر و سابقه پزشکی فرد تفسیر شود.
اگر درباره ابتلا به HPV نگرانی دارید، زگیل یا ضایعه مشکوکی مشاهده کردهاید یا نتیجه آزمایش HPV شما مثبت شده است، بهتر است نتیجه را با پزشک بررسی کنید تا بر اساس شرایط شما، نیاز به آزمایش یا پیگیری بیشتر مشخص شود.
سوالات متداول آزمایش ویروس HPV
خطر ویروس HPV به دلیل ماندگاری طولانی آن در بدن و توانایی ایجاد انواع سرطانها است که شایعترین آنها سرطان دهانه رحم در زنان میباشد.
انواع پرخطر ویروس HPV میتوانند باعث تغییر سلولهای دهانه رحم و ایجاد سرطان شوند و گاهی با سرطانهایی مانند حنجره و مقعد نیز مرتبط هستند. با این حال، واکسن HPV در صورت تزریق پیش از تماس جنسی میتواند از ابتلا و بروز سرطان پیشگیری کند و آزمایشهای تشخیصی نیز قادرند آلودگی و نوع ویروس را بهسرعت شناسایی کنند.
پس از نتیجه منفی آزمایش HPV در آقایان، معمولاً نیازی به تکرار آزمایش نیست مگر در شرایط خاص که پزشک بررسی مجدد را لازم بداند.
ویروس HPV بسیار شایع است و در بسیاری از کشورها از رایجترین ویروسها محسوب میشود. این ویروس بهراحتی از طریق تماس پوستی منتقل میشود. استفاده از کاندوم خطر انتقال را کاهش میدهد، اما بهطور کامل از آن جلوگیری نمیکند.
درود بر شما بسیار مفید بود
ممنون از توجه شما
ممنون از محتوای خوبتون . بسیار کامل و جامع بود
خوشحالیم که از مطالب راضی بودید.