ژيارديازيس

ژیاردیازیس

ژیاردیازیس توسط تك یاخته انگلی به نام ژیاردیا لامبلیا ایجاد می شود. عامل این بیماری، اولین بار در سال 1674 توسط ون هوك گزارش شد. او اولین تك یاخته را در نمونه مدفوع اسهالی خود بوسیله یك میكروسكوپ تك لنزی كه خودش ساخته بود، تشخیص داد. این تك یاخته بعدها بوسیله پژوهشگر دیگری به نام ژیاردیا و سپس در سال 1859 بوسیله لامبل تشریح گردید. اشتایلز در سال ۱۹۱۵ پس از انجام تشخیص و بررسی‌های لازم، این انگل را ژیاردیا لامبلیا نامگذاری کرد.

اهمیت بیماری

پژوهشگران وجود این انگل را در تمام نقاط جهان گزارش کرده‌اند و میزان آلودگی انسان‌ها در مناطق مختلف جهان از ۱ تا ۲۵ درصد تفاوت دارد. رعایت نکردن بهداشت و کمبود تسهیلات بهداشتی باعث شیوع این انگل می‌شود. همچنین پژوهشگران موارد آلودگی به ژیاردیا را بیشتر در مدارس ابتدایی، مهدکودک‌ها و پرورشگاه‌ها مشاهده می‌کنند. انسان تنها مخزن شناخته شده این انگل است. ضمناً در صورت آلوده شدن آب شرب به عفونت ژیاردیایی باید توجه داشت كه كلر با غلظت معمول در آب 0/2-0/8 PPM) ) كیست ژیاردیا را نابود نمی كند. به طور معمول با توجه به پایین بودن سطح بهداشت در روستاها انتظار می رود كه درصد آلودگی در روستاها بیشتر از شهرها باشد.

بیماریزایی

این تک‌یاخته از روبه‌رو شکلی شبیه گلابی دارد، اما اگر از پهلو به آن نگاه کنیم، می‌بینیم که در قسمت شکمی فرورفتگی یا سطحی مسطح دارد و در قسمت پشتی برآمده است. در سیر تکاملی ژیاردیا دو شکل تروفوزوئیت و کیست (فعال و مقاوم) وجود دارد. حدود ۷۰٪ از افرادی که به این تک‌یاخته آلوده می‌شوند، به‌ویژه کسانی که در مناطق بومی زندگی می‌کنند، علایم این بیماری را ظاهر نمی‌کنند؛ اما عده‌ای، به‌خصوص کودکان، ممکن است علایم مختلف بیماری را نشان دهند. ژیاردیا یکی از عوامل بیماری‌زای روده باریک انسان است و در بیشتر کشورها به‌صورت بومی وجود دارد.

علائم بیماری

  در این بیماری ۱ تا ۳ هفته پس از مصرف آب آلوده (‌ آب کلردار بر دوره کیستیک بیماری اثر ندارد)‌ اسهال انفجاری،‌ دل پیچه،‌ نفخ، تهوع،‌ استفراغ و تب خفیف ایجاد می شوند. به طور کلی اغلب موارد بدون علامت است. در موارد علامت‌دار، بیمار دچار اسهال ضعیف تا شدید، کاهش وزن، سوءجذب چربی، تهوع و نفخ شکم می‌شود.

 زمان بروز علائم
زمان بروز علائم، بستگی به پاسخ به عفونت در افراد مختلف دارد :

۱ – گاهی هیچ علامتی ظاهر نمی شود .
۲ – گاه بیماری حاد با شروع ناگهانی اسهال انفجاری است .
۳ – گاهی نیز اسهال مزمن و سوء جذب که غالباً ماهها بطول می انجامد .

مدت زمان بیماری

در صورت درمان موفقیت آمیز، گاه ظرف یک هفته بهبود پیدا می کند و در صورتی که به صورت اسهال مزمن و سوء جذب ( شامل موارد ناشی از آنتی بیوتیک ) همراه با نفخ و اتساع و دردشکمی شود، غالباً ماهها طول می کشد تا برطرف شود.

راههای انتقال

 ژیاردیا از طریق تماس مدفوعی – دهان منتقل می شود. هنگامی كه كیست‌های این تك‌یاخته همراه مدفوع و از راه دهان، به طور مستقیم (فرد به فرد) یا به طور غیرمستقیم از طریق آب آشامیدنی و مواد غذایی وارد دستگاه گوارش انسان می‌شوند، بیماری منتقل می‌شود / این تك‌یاخته به انسان منتقل می‌شود. انتقال مستقیم بیشتر در مهدكودك‌ها، پرورشگاه‌ها، مدرسه‌ها و همه مكان‌هایی كه افراد به‌صورت فشرده با هم زندگی می‌كنند، رخ می‌دهد.

مواد غذایی امكان دارد از راههای گوناگون ، از جمله حاملان سالم و حشره ها،‌ مانند مگس و سوسك خانگی آلوده شوند. مگس و سوسك خانگی در انتقال ژیاردیا نقش ناقلان مكانیكی را اجرا می كنند. سن از جمله عواملی است كه در ابتلا به ژیاردیا موثر می باشد. آلودگی در كودكان زیر یك سال پایین است، اما در گروه سنی 11 – 5 ساله كه به طور معمول كودكان به مدرسه می روند به بیشترین حد خود می رسد. در مناطق بومی كودكان بیشترآلوده می شوند و علایم مربوطه را بروز می دهند.

در نتیجه برخوردها و آلودگی‌های مکرر در درازمدت، بدن به‌تدریج مقاومت ایجاد می‌کند و به همین علت با افزایش سن بروز علایم بیماری کاهش می‌یابد. بزرگسالانی که اغلب بدون علامت هستند، نقش حاملان سالم را ایفا می‌کنند و به‌ویژه کسانی که در تأمین مواد غذایی مردم فعالیت دارند، عامل بیماری را به‌طور مؤثری منتشر می‌کنند.

دوره كمون

دربیماری ژیاردیا این دوره یك تا دو هفته می باشد.

آیا ژیاردیوز مسری است؟

افرادی كه مبتلا به این انگل هستند، آن را در مدفوع خود دفع می‌كنند كه در صورت عدم دفع بهداشتی مدفوع می‌تواند باعث آلودگی آبها، استخرها و منابع طبیعی آب مثل چشمه‌ها و…. شود. علاوه بر آب، تمام غذاهای خامی كه به نحوی با آب آلوده تماس داشته باشند و از جمله میوه‌ها و سبزی‌ها می‌توانند باعث آلودگی سایر افراد شوند و یا متصدیان مراكز تهیه و توزیع مواد غذایی اگر به این بیماری مبتلا باشند ممكن است در روز دهها نفر را آلوده كنند. لذا یكی از دلایل تأكید مأمورین بهداشت بر انجام تست های تندرستی و لزوم داشتن كارت گواهی تندرستی احتمال انتقال بیماریهای انگلی و عفونی و از جمله ژیاردیا می باشد.

افراد معرض خطر

افرادی که در مواجهه با بیمار مبتلا به آن هستند، مصرف کنندگان آب آلوده و غیرتصفیه شده مهد کودک ها، مراکز نگهداری از عقب ماندگان ذهنی و مسافران به نواحی قفقاز و روسیه و کوههای راکی در معرض خطر هستند .

چه کنم اگر شک به ابتلای آن را داشته باشم ؟

مراجعه به پزشک،

پزشک برای مشاهده این انگل آزمایش نمونه‌های متعدد مدفوع را انجام می‌دهد. در ۳۰ درصد بیماران ۱ تا ۲ هفته تست های مدفوع مثبت است.

راههای تشخیص بیماری

متخصصین به وسیله نمونه برداری با لام یا تغلیظ فرمالین – اتر،‌ کیست یا تروفوزوئیت ژیاردیا را تشخیص می دهند. قدم بعد در صورت عدم تشخیص،‌ آزمایش محتویات دوازدهه بوسیله نمونه برداری مستقیم است و بندرت نیاز به نوع لوله گذاری در دوازدهه می باشد. از آزمون ELISA می توان برای تعیین آنتی ژنهای ژیاردیا در مدفوع استفاده کرد .

برای پیشگیری از ابتلا به این انگل باید نكات زیر را رعایت كرد:

  –حتماً از آب آشامیدنی مطمئن و سالم استفاده كنید، در پاركها، به علائم هشدار آب توجه كرده و در خارج از شهر از آب چشمه‌ها و رودخانه‌ها برای نوشیدن و یا شستشوی ظروف یا میوه استفاده نكنید.
–  میوه و سبزی خام را با دقت شسته و ضدعفونی كنید.
–  قبل از انجام آشپزی دستتان را تمیز بشویید.
–  بعد از رفتن به دستشویی حتماً دستتان را با آب و صابون بشویید و مراقب باشید بچه‌ها هم حتماً‌ این كار را انجام دهند.
– اگر شما علائمی را که در بالا گفته شد در خود یا یکی از اعضای خانواده مشاهده کردید، به پزشک مراجعه کنید و تست آزمایشگاهی انجام دهید تا در صورت ابتلا به این بیماری انگلی، آن را درمان کنید.

راه های درمان:

داروهای زیادی از جمله فورازولیدون ، ‌مترونیدازول و کیناکرین در درمان ژیاردیازیس مؤثرند. درمان تمام بیماران از جمله حاملین بدون علامت بخصوص بچه ها و دست اندرکاران موادغذایی باید انجام شود .مصرف کیناکرین و مترونیدازول در حاملگی ممنوع است. افراد باید با رعایت بهداشت فردی و پرهیز از آب آلوده از ابتلای به آن پیشگیری کنند.