خون شما چه نقشی در سلامت کلی بدن دارد و چگونه اختلالات آن زندگی را تحت تأثیر قرار میدهند؟ هماتولوژی شاخهای از پزشکی است که به مطالعه خون، سلول های خونی و بیماری های مرتبط میپردازد، از کمخونی گرفته تا لوسمی و اختلالات انعقادی، تشخیص و درمان این مشکلات نیازمند دانش تخصصی است، اما هماتولوژی دقیقا چه حوزهای را پوشش میدهد و چگونه جان بیماران را نجات میدهد؟ اگر میخواهید پاسخ این سوالات و اطلاعات جامع درباره عملکرد و اهمیت خون در بدن را بدانید، ادامه این مطلب را از دست ندهید.
هماتولوژی چه اهمیتی در پزشکی دارد؟
هماتولوژی یکی از شاخه های حیاتی پزشکی است که به مطالعه خون، سلول های خونی و بیماری های مرتبط با آن میپردازد، اهمیت آن در این است که خون نقش مرکزی در انتقال اکسیژن، مواد مغذی و حذف مواد زائد از بدن دارد و هر اختلال در عملکرد آن سلامت کل بدن را تهدید میکند، هماتولوژی به تشخیص، درمان و پیشگیری از بیماری هایی مانند کم خونی، لوسمی، تالاسمی و اختلالات انعقادی کمک میکند و با ارائه آزمایش های دقیق، پزشکان را در مراقبت از بیماران و تصمیم گیری های درمانی یاری میدهد.
اجزای سلول های خونی و نقش آن ها
خون از چند نوع سلول اصلی تشکیل شده است که هر کدام نقش حیاتی در عملکرد بدن دارند:
گلبول های قرمز
گلبول های قرمز سلول های بدون هسته خون هستند که وظیفه اصلی آنها انتقال اکسیژن از ریهها به بافت ها و بازگرداندن دیاکسید کربن به ریههاست، این سلول ها حاوی هموگلوبین هستند که توانایی اتصال به اکسیژن را دارد و کمبود گلبول های قرمز یا اختلال در عملکرد آنها باعث کمخونی، ضعف، خستگی و کاهش توانایی بدن در انجام فعالیت های روزمره میشود، گلبول های قرمز همچنین نقش مهمی در حفظ تعادل اسید-باز و اکسیژن رسانی مناسب به اندامها دارند.
گلبول های سفید
گلبول های سفید سلول های ایمنی خون هستند که بدن را در برابر عفونت ها، باکتریها، ویروس ها و سلولهای غیرطبیعی محافظت میکنند، انواع مختلفی مانند نوتروفیلها، لنفوسیتها، مونوسیتها و بازوفیلها وجود دارند که هرکدام عملکرد خاصی در پاسخ ایمنی دارند و افزایش یا کاهش غیرطبیعی گلبولهای سفید نشانه بیماری یا ضعف سیستم ایمنی است و تشخیص دقیق آنها در هماتولوژی برای مراقبت از بیمار اهمیت ویژهای دارد.
پلاکت ها
پلاکت ها سلول های کوچک خون هستند که نقش حیاتی در فرآیند انعقاد و جلوگیری از خونریزی دارند و هنگام آسیب به دیواره رگ، پلاکت ها تجمع یافته و لخته خون تشکیل میدهند تا از ادامه خونریزی جلوگیری شود، کاهش تعداد پلاکت یا اختلال در عملکرد آنها باعث خونریزی شدید، کبودی آسان و طولانی شدن زمان انعقاد خون میشود و نیاز به بررسی و درمان تخصصی دارد.
پلاسما
پلاسما بخش مایع خون است و حدود ۵۵٪ حجم خون را تشکیل میدهد، این بخش حاوی آب، پروتئینها، مواد مغذی، هورمون ها و عوامل انعقادی است و سلول های خونی را در خود حمل میکند، پلاسما محیطی فراهم میکند که گلبول های قرمز، سفید و پلاکتها بتوانند در آن حرکت کنند و وظایف خود را انجام دهند و اختلالات پلاسما منجر به مشکلات انعقادی، کمبود پروتئینها و تأثیر بر تعادل مایعات بدن میشود.
بخش هماتولوژی در آزمایشگاه پارسه
بخش هماتولوژی و انعقاد آزمایشگاه پاتوبیولوژی و ژنتیک پارسه با رعایت تمامی استاندادهای ملی و بین المللی و انجام کلیه اصول کنترل کیفی به روز دنیا از قبیل سیگمامتریک و استفاده از جدیدترین و دقیق ترین تجهیزات و دارا بودن کادر مجرب و متخصص، منوی جامع و کاملی از آزمایشات را برای کمک به تشخیص و انتخاب درمان مناسب در طیف وسیعی از اختلالات خونی ایجاد کرده و در حال ارائه خدمت به مراجعین، بیماران و پزشکان محترم است.
بدین منظور، ما به واسطه تجربه بالینی خود، الگوریتم های مبتنی بر عمل و دادهمحوری را توسعه داده ایم که باعث افزایش کارایی و مراقبت از بیمار و همچنین کاهش هزینهها میگردد.
شاخصه های بخش هماتولوژی آزمایشگاه پارسه
برخی از شاخه های بخش هماتولوژی آزمایشگاه پارسه بهترین آزمایشگاه در تهران شامل موارد زیر می شود:
- استقرار سیستم جامع مدیریت کیفیت در قالب IMS
- مجهز بودن به آخرین تکنولوژیهای روز دنیا و مورد تایید FDA برای شمارش و تشخیص پارامترهای هماتولوژیک
- آماده شدن اکثر نتایج بخش به صورت روزانه و در موارد اورژانس در طی 1 الی 2 ساعت
- بهرهگیری از کارکنان با تجربه و دارای حداقل مدرک تحصیلی کارشناسی، تحت نظارت مسئول بخش دارای مدرک دکتری تخصصی (Ph.D.) هماتولوژی
شایع ترین بیماری های خون کداماند؟
شایع ترین بیماری های خون شامل اختلالاتی است که تعداد، عملکرد یا ساختار سلول های خونی را تحت تأثیر قرار میدهند و این بیماریها عبارتاند از:
کم خونی
کمخونی زمانی رخ میدهد که تعداد گلبول های قرمز یا سطح هموگلوبین خون کمتر از حد طبیعی باشد، این وضعیت باعث کاهش اکسیژن رسانی به بافتها شده و علائمی مانند خستگی، ضعف، سردرد و تپش قلب ایجاد میکند و کم خونی ناشی از کمبود آهن، ویتامین B12، فولات، خونریزی مزمن یا اختلالات ژنتیکی است و تشخیص به موقع و درمان مناسب از عوارض جدی مانند نارسایی قلبی جلوگیری میکند.
لوسمی
نوعی سرطان خون است که باعث تولید غیرطبیعی و کنترل نشده گلبول های سفید میشود، این سلولها عملکرد طبیعی سیستم ایمنی را مختل کرده و بدن را در برابر عفونت ها آسیب پذیر میکنند و علائم شایع شامل تب، ضعف، خونریزی یا کبودی آسان و کاهش وزن است، درمان شامل شیمی درمانی، پرتو درمانی و در برخی موارد پیوند مغز استخوان است و تشخیص زودهنگام نقش حیاتی در بهبود نتایج درمان دارد.
تالاسمی و اختلالات ژنتیکی خون
تالاسمی یک اختلال ارثی در ساختار هموگلوبین است که منجر به کمخونی شدید و تحلیل سلول های قرمز خون میشود، بیماران مبتلا نیاز به تزریق منظم خون دارند و در صورت عدم درمان، عوارضی مانند بزرگ شدن طحال، اختلال رشد و آسیب به اندامها ایجاد میشود و سایر اختلالات ژنتیکی خون نیز منجر به مشکلات مشابه در تولید یا عملکرد سلول های خونی میشوند و تشخیص ژنتیکی برای مدیریت مناسب ضروری است.
اختلالات انعقادی
گروهی از بیماریها هستند که فرآیند لخته شدن خون را مختل میکنند، در هموفیلی، بدن قادر به تولید فاکتورهای لازم برای انعقاد مناسب نیست و حتی خونریزی کوچک طولانی و شدید میشود، علائم شامل کبودی آسان، خونریزی طولانی از زخمها و خونریزی داخلی است و درمان با جایگزینی فاکتورهای انعقادی و مراقبت پیشگیرانه انجام میشود تا خطر عوارض کاهش یابد.
پلیسیتمی و افزایش سلول های خونی
بیماری است که در آن تعداد گلبول های قرمز و گاهی سایر سلول های خونی بیش از حد طبیعی میشود، این افزایش باعث غلظت خون و بالا رفتن ریسک لخته شدن، سکته و مشکلات قلبی میشود و علائم شامل سردرد، سرگیجه، خستگی و رنگ پریده یا قرمز شدن پوست است، درمان شامل رقیق کردن خون، داروهای مهارکننده تولید سلول های خونی و پیگیری منظم توسط هماتولوژیست است.
روش های تشخیص در هماتولوژی
روش های تشخیص در هماتولوژی به پزشکان امکان میدهد تا بیماری های خونی را به دقت شناسایی کرده و درمان مناسب را تعیین کنند و مهمترین روشها عبارتاند از:
- آزمایش خون کامل یا CBC اصلیترین و ابتدایی ترین روش تشخیص است که تعداد و کیفیت گلبول های قرمز، سفید و پلاکتها را بررسی میکند و اطلاعات مهمی درباره کمخونی، عفونت یا اختلالات خونی فراهم میکند.
- بیوپسی مغز استخوان که نمونهای از مغز استخوان گرفته میشود تا سلول های خونی در حال تولید بررسی شوند و بیوپسی برای تشخیص لوسمی، تالاسمی و دیگر اختلالات تولید سلول های خونی کاربرد دارد.
- آزمایش های مولکولی و ژنتیکی برای شناسایی جهشهای ژنتیکی، اختلالات ارثی و تغییرات مولکولی سلول های خونی استفاده میشوند و به تشخیص دقیقتر و تعیین درمان هدفمند کمک میکنند.
- آزمایش های انعقادی برای بررسی اختلالات لخته شدن خون، مانند هموفیلی یا ترومبوفیلی، تست هایی مانند PT، aPTT و INR انجام میشود و این آزمایش ها عملکرد عوامل انعقادی و ریسک خونریزی یا لخته شدن را ارزیابی میکنند.
- در برخی بیماری ها، مانند لوسمی یا لنفوم، از تکنیک های سیتومتری جریان برای بررسی سلول های غیرطبیعی استفاده میشود تا نوع و شدت بیماری مشخص شود.
برخی خدمات و تجهیزات بخش هماتولوژی آزمایشگاه پارسه
- انجام تست CBC و گزارش بیش از 20 پارامتر آن با پیشرفته ترین دستگاه های سل کانتر روز دنیا (Advia 2120i و NihonKohden-celltac G) و بررسی لام خون محیطی توسط پرسنل متخصص و مجرب
- انجام تست ESR با جدیدترین دستگاه اتوماتیک Vision C که بر روی همان لوله CBC انجام شده و در نتیجه کاهش خونگیری از بیمار
- انجام تستهای انعقادی روتین (PT، PTT، TT، D-dimer، Fibrinogen و FDP) و تخصصی (پانل کامل ضدانعقادهای لوپوسی، vWF، APCR، Protein C، Protein S، Anti-thrombin III و اندازه گیری فاکتورهای انعقادی) جهت تشخیص و پیگیری سیر درمان انواع بیماریهای خونریزی دهنده و ترومبوزهای ارثی و اکتسابی با دستگاه تمام اتوماتیک و پیشرفته STAGO CompactMax2
- انجام تستهای Retic، گروه خون، G6PD، OF، Sickling، انواع مایعات بدن و …
سوالات متداول
این اختلالات شامل بیماری هایی مانند هموفیلی و کمبود فاکتورهای انعقادی هستند که باعث خونریزی طولانی یا شدید میشوند.
هماتولوژیست بیماری های خونی را تشخیص، درمان و مراقبت از بیماران را مدیریت میکند و تصمیم گیری درباره درمان های تخصصی مانند شیمی درمانی یا پیوند مغز استخوان را انجام میدهد.
در نهایت…
هماتولوژی شاخهای حیاتی از پزشکی است که به مطالعه خون، سلول های خونی و بیماری های مرتبط میپردازد و با تشخیص دقیق از طریق آزمایش های خون، بیوپسی مغز استخوان و تست های مولکولی، پزشکان کم خونی، لوسمی، اختلالات انعقادی و دیگر مشکلات خونی را شناسایی و درمان میکنند و مراقبت به موقع و درمان تخصصی در بهبود سلامت نقش کلیدی دارد.
