آرتروز چیست ؟
آرتروز به معنای ساییدگی مفصل و تخریب سطح مفصلی و بدنبال آن تغییر شکل، درد و محدودیت حرکت در مفصل است.
آرتریت Arthritis به معنای التهاب مفصل است و استئوآرتریت Osteoarthritis شایع ترین نوع آرتریت است. در استئوآرتریت مشکل اصلی در غضروف مفصلی است و بعد از مدتی استخوان مفصل هم دچار آسیب میشود. آرتروز Arthrosis یک کلمه یونانی به معنای مفصل است ولی به معنای استئوآرتریت هم بکاربرده میشود. در فارسی به جای کلمات استئوآرتریت و آرتروز، مردم و پزشکان از واژهٔ «ساییدگی مفصل» نیز استفاده میکنند.
ساختمان مفصل چیست؟
دو استخوان در کنار هم مفصل را تشکیل میدهند. مفصل باعث میشود قسمتهای مختلف بدن نسبت به هم حرکت کنند و عضلات با ایجاد کشش روی استخوانها حرکت آنها را در مفصل به وجود میآورند. در محل مفصل نیز کپسول مفصلی دو انتهای استخوانها را با یک پرده بافتی محکم میپوشاند.
پزشکان به نوارهای بافتی محکمی که در اطراف کپسول مفصلی قرار دارند، لیگامان یا رباط میگویند. غضروف نیز یک بافت سخت، صاف و قابل انعطاف است که انتهای استخوانها را در محلی که کنار یکدیگر قرار میگیرند، می پوشاند.
از بین رفتن غضروف مفصلی و ایجاد استخوان های اضافه در اطراف سطح مفصلی از علائم آرتروز است.
بدن مقدار کمی مایع غلیظ و لزج را بین دو سر استخوانها و درون مفصل قرار میدهد. این مایع سطح غضروف را لیز میکند و اصطکاک بین دو سطح مفصلی را کاهش میدهد. پزشکان به این مایع، مایع سینوویال (Synovial fluid) یا مایع مفصلی می گویند.
بافت سینوویال مایع سینوویال را میسازد. این بافت لایهای از سلولها را تشکیل میدهد که سطح داخلی کپسول مفصل را می پوشاند.
علت آرتروز یا ساییدگی مفصل چیست؟
در طول روز، فعالیتهای بدنی مفاصل بدن را بهطور مرتب در معرض ضربه قرار میدهند و این ضربهها پیوسته به مفاصل، بهویژه به غضروف مفصلی، آسیب وارد میکنند. بدن نیز تا جایی که میتواند این آسیبها را ترمیم میکند. بنابراین مفاصل بدن در طول زندگی بهطور مداوم در چرخهای از آسیب و ترمیم قرار میگیرند.
گاهی اوقات شدت آسیبهایی که به مفصل وارد میشوند از توان ترمیم بدن بیشتر است یا به دلایلی توان ترمیمی بدن کاهش مییابد و بدن نمیتواند این آسیبهای معمولی را بهطور مداوم ترمیم کند. در این شرایط غضروف مفصلی بهتدریج بیشتر تخریب میشود و این روند آغاز آرتروز است.
در ابتدا سطح غضروف ریشریش و لایهلایه میشود. هر آسیبی که به مفصل وارد میشود مقداری از سطح غضروف را برمیدارد و بهتدریج ضخامت غضروف را کم میکند. وقتی ضخامت غضروف کاهش مییابد، این اتفاق در رادیولوژی بهصورت کم شدن فاصله مفصلی دیده میشود و این کاهش فاصله مفصلی، یکی از علائم اولیه شروع ساییدگی مفصل است.
در آرتروز غضروف مفصل بتدریج نازک شده و از بین میرود. استخوان اضافه در اطراف سطح مفصل بوجود میاید.
بعد از مدتی در اطراف استخوان دو طرف مفصل استخوان های اضافه ساخته میشود که به آنها استئوفیت Osteophytis می گویند. این استئوفیت ها هم در رادیوگرافی مفصل دیده میشوند. بافت سینوویال مفصل هم متورم میشود که به آن سینوویت Synovitis میگویند.
بهتدریج استخوان زیر غضروف سفت و محکم میشود که به این حالت عاجی شدن استخوان یا Eburnation میگویند. همچنین با پیشرفت آرتروز، در استخوان زیر غضروف کیستهای استخوانی ایجاد میشوند
بعد از مدتی، بدن در اطراف استخوانِ دو طرف مفصل استخوانهای اضافهای میسازد که به آنها استئوفیت (Osteophytes) میگویند. این استئوفیتها در رادیوگرافی مفصل نیز دیده میشوند. همچنین بافت سینوویال مفصل متورم میشود و این تورم را سینوویت Synovitis مینامند.
