تا به حال به این فکر کردهاید که یک آزمایش ساده خون چگونه رازهای پنهان سلامت بدن شما را آشکار میکند؟ بیوشیمی خون یکی از مهم ترین شاخه های تشخیص پزشکی است که با بررسی مواد شیمیایی موجود در خون، اطلاعات دقیقی درباره عملکرد اندام هایی مانند کبد، کلیه، قلب و لوزالمعده ارائه میدهد و این آزمایش ها نشانه های اولیه بسیاری از بیماریها را قبل از بروز علائم جدی نشان داده و نقش کلیدی در پیشگیری، تشخیص زودهنگام و پایش روند درمان دارد، اما اعداد و اصطلاحات موجود در برگه بیوشیمی خون دقیقا چه معنایی دارند و هر کدام چه پیامی درباره وضعیت بدن ما میدهند؟
بیوشیمی خون چیست؟
بیوشیمی خون مجموعهای از آزمایش های تشخیصی است که با بررسی مواد شیمیایی و ترکیبات موجود در خون، وضعیت سلامت بدن و عملکرد اندام های حیاتی را ارزیابی میکند، در این آزمایش خون فاکتورهایی مانند قند خون، چربی ها، آنزیم های کبدی، اوره و کراتینین کلیه، الکترولیت ها و برخی پروتئین ها اندازهگیری میشوند و نتایج بیوشیمی خون به پزشک کمک میکند تا بیماری هایی مانند دیابت، اختلالات کبد و کلیه، مشکلات قلبی و عدم تعادل های متابولیک را به موقع تشخیص داده و روند درمان یا پیشگیری را به درستی کنترل کند.
اجزای اصلی آزمایش بیوشیمی خون
اجزای اصلی آزمایش بیوشیمی خون شامل مجموعهای از فاکتورهاست که هر کدام اطلاعات مشخصی از وضعیت سلامت بدن ارائه میدهند و مهم ترین اجزای این آزمایش عبارتاند از:
قند خون
قند خون نشان دهنده میزان گلوکز موجود در خون است و یکی از مهم ترین شاخصها در آزمایش بیوشیمی خون به شمار میرود، این فاکتور نقش کلیدی در تشخیص دیابت، پیش دیابت و اختلالات متابولیسم قند دارد، افزایش قند خون به دلیل دیابت، استرس، مصرف برخی داروها یا اختلالات هورمونی است و کاهش آن ناشی از مصرف بیش از حد انسولین یا گرسنگی طولانی مدت است، بررسی منظم قند خون به کنترل بهتر بیماری و پیشگیری از عوارض کمک میکند.
چربی های خون
آزمایش چربی های خون شامل کلسترول کل، LDL، HDL و تری گلیسیرید هستند که نقش مهمی در سلامت قلب و عروق دارند، افزایش LDL و تری گلیسیرید خطر ابتلا به بیماری های قلبی، سکته و گرفتگی عروق را بالا میبرد، در حالی که HDL اثر محافظتی دارد و نتایج این بخش از بیوشیمی خون به پزشک کمک میکند تا وضعیت متابولیسم چربی، سبک زندگی و نیاز به تغییر رژیم غذایی یا درمان دارویی را ارزیابی کند.
آنزیم های کبدی
آنزیم های کبدی مانند ALT، AST و ALP شاخص های مهمی برای بررسی سلامت کبد هستند، افزایش این آنزیم ها نشان دهنده آسیب، التهاب یا اختلال در عملکرد کبد است که به دلایلی مانند کبد چرب، هپاتیت، مصرف الکل یا برخی داروها رخ میدهد و بررسی آنزیم های کبدی در بیوشیمی خون نقش مهمی در تشخیص زودهنگام بیماری های کبدی و پیگیری روند درمان دارد.
فاکتورهای کلیوی
اوره و کراتینین از مهم ترین فاکتورهای ارزیابی عملکرد کلیهها هستند و این مواد حاصل دفع سموم و مواد زائد از بدناند و افزایش آنها نشانه کاهش عملکرد کلیه یا نارسایی کلیوی است و نتایج این بخش از بیوشیمی خون به پزشک کمک میکند تا سلامت کلیهها، میزان دفع مواد زائد و تأثیر بیماریها یا داروها بر عملکرد کلیوی را بررسی کند.
بیشتر بخوانید: آزمایش تشخیص نارسایی کلیه
الکترولیت ها
الکترولیت ها شامل سدیم، پتاسیم، کلسیم و فسفر هستند که تعادل مایعات بدن، عملکرد عضلات، اعصاب و ضربان قلب را تنظیم میکنند و اختلال در سطح این مواد باعث علائمی مانند ضعف، گرفتگی عضلات، اختلال ریتم قلب یا مشکلات عصبی میشود و بررسی الکترولیتها در بیوشیمی خون به شناسایی عدم تعادل های بدن و کنترل صحیح آنها کمک میکند.
در آزمایشگاه پارسه برای اندازه گیری الکترولیت های سدیم و پتاسیم و کلر از دستگاه KS401 استفاده میشود و برای اندازه گیری کلسیم یونیزه و لیتیم از دستگاه STARLYTE V استفاده میشود.
پروتئینها
پروتئین تام و آلبومین نشان دهنده وضعیت تغذیه، سلامت کبد و تعادل مایعات بدن هستند و کاهش آلبومین به دلیل سوءتغذیه، بیماری های کبدی یا کلیوی است و افزایش آن نشانه کم آبی بدن است، این بخش از بیوشیمی خون اطلاعات ارزشمندی درباره وضعیت عمومی بدن و توانایی تولید و حفظ پروتئینها ارائه میدهد.
اسید اوریک
اسید اوریک حاصل تجزیه پورینها در بدن است و افزایش آن منجر به نقرس، سنگ کلیه یا برخی اختلالات متابولیک میشود. وسطح بالای اسید اوریک با رژیم غذایی نامناسب، مصرف زیاد گوشت قرمز یا مشکلات کلیوی مرتبط است، بررسی این فاکتور در بیوشیمی خون به تشخیص و پیشگیری از عوارض مرتبط کمک میکند.
برای دریافت نوبت از آزمایشگاه پارسه به این لینک مراجعه نمایید.
بخش بیوشیمی خون آزمایشگاه پارسه
در این بخش که یکی از مهمترین و فعال ترین بخش های هر آزمایشگاه پزشکی است، مجموعه متنوعی از آزمایشات انجام می گیرد، مانند آزمایشات قند، اوره، چربی خون، آنزیم های کبدی و قلبی، سدیم، پتاسیم، آهن و…
در این راستا با افتخار به اطلاع می رساند که بهترین آزمایشگاه پاتوبیولوژی در تهران مجهز به دستگاه اتوانالایزر تمام اتوماتیک BT3500 و دستگاه اتوآنالایزر تمام اتوماتیک mindray BS-480 گردیده است که با این دستگاههای بسیار خوب می توان طیف وسیعی از تستهای تخصصی بیوشیمی را در زمان بسیار کوتاهی به انجام رساند.
دستگاه های آزمایشگاه پارسه در بخش بیوشیمی خون
در این بخش از دستگاه های مختلفی استفاده میشو که در ادامه بررسی خواهیم کرد:
دستگاه Mindray BS-800
دستگاه Mindray BS‑800 یکی از اتوآنالایزرهای بیوشیمی بالینی است که برای تجزیه و تحلیل آزمایشات خون در آزمایشگاهها طراحی شده است، این دستگاه قادر است بهطور کاملا خودکار تا حدود ۸۰۰ تست بیوشیمیایی در ساعت انجام دهد و با ماژول های ISE برای اندازهگیری الکترولیتها مانند سدیم، پتاسیم و کلرید تا حدود ۱۲۰۰ تست در ساعت هم پشتیبانی میشود.
BS‑800 دارای خنک کننده ۲۴ ساعته برای نگه داشتن ریجنتها، شس و شوی خودکار کووتها و سیستم نوری چند طول موج است که دقت و تکرارپذیری بالایی در نتایج فراهم میکند، این آنالایزر در آزمایشگاه های با حجم نمونه متوسط تا زیاد به عنوان ابزار اصلی بیوشیمی استفاده میشود و با رابط های استاندارد به سیستم اطلاعات آزمایشگاه متصل میشود.
دستگاه BECKMAN COULTER AU680
دستگاه BECKMAN COULTER AU680 یک آنالایزر بیوشیمی بالینی کاملا خودکار است که برای آزمایشگاه های با حجم نمونه متوسط تا بالا طراحی شده و عملکرد بالا و دقیق در تجزیه و تحلیل آزمایشات خون فراهم میکند و این دستگاه با ظرفیت انجام تا حدود ۸۰۰ تست بیوشیمیایی در ساعت و تا ۱۲۰۰ تست با قابلیت ISE، توان عملیاتی مطلوبی برای بخش های کلینیک ها و بیمارستان ها ارائه میدهد.
AU680 از سیستم های اندازهگیری فوتومتری و پتانسیومتری برای انجام تست های گوناگون استفاده میکند و بیش از ۶۰ پارامتر بیوشیمیایی به علاوه ۳ الکترولیت را پشتیبانی میکند که توان انجام تست های سرم، پلاسما، ادرار و خون کامل را دارد.
تفاوت بیوشیمی خون با سایر آزمایش های خون
بیوشیمی خون با سایر آزمایش های خون از نظر هدف، نوع فاکتورهای بررسی شده و کاربرد تشخیصی تفاوت های مهمی دارد:
| مورد مقایسه | بیوشیمی خون | سایر آزمایش های خون |
| هدف اصلی | بررسی مواد شیمیایی و متابولیک خون و ارزیابی عملکرد اندامها | بررسی وضعیت سلول های خونی، انعقاد یا عوامل ایمنی |
| نوع فاکتورها | قند خون، چربیها، آنزیمهای کبدی، اوره، کراتینین، الکترولیتها | گلبول قرمز، گلبول سفید، پلاکتها، فاکتورهای انعقادی |
| کاربرد تشخیصی | تشخیص بیماری های کبد، کلیه، دیابت و اختلالات متابولیک | تشخیص کمخونی، عفونتها، اختلالات خونی |
| نمایش وضعیت بدن | نشان دهنده عملکرد داخلی اندامها | نشان دهنده وضعیت سلولی و ایمنی خون |
| ناشتا بودن | در بسیاری از موارد ضروری است. | اغلب نیاز به ناشتایی ندارد. |
| نمونه آزمایش | سرم یا پلاسما | خون کامل |
تفسیر نتایج بیوشیمی خون
تفسیر نتایج بیوشیمی خون به پزشک کمک میکند تا وضعیت سلامت بدن و عملکرد اندامها را ارزیابی کند و هر فاکتور آزمایش، محدوده مرجع مشخصی دارد و خارج شدن از این محدوده نشانه مشکلات یا بیماری های مختلف است:
- افزایش قند خون معمولا نشانه دیابت یا مقاومت به انسولین است و کاهش شدید آن ناشی از هیپوگلیسمی است.
- افزایش LDL و تری گلیسیرید خطر بیماری های قلبی و عروقی را بالا میبرد، در حالی که HDL بالا اثر محافظتی دارد.
- افزایش آنزیم های کبدی از قبیل ALT، AST، ALP نشان دهنده التهاب، آسیب یا بیماری کبدی است.
- بالا بودن اوره و کراتینین این فاکتورها بیانگر کاهش عملکرد کلیه یا نارسایی جزئی کلیوی است.
- اختلال در سطح سدیم، پتاسیم، کلسیم، فسفر باعث گرفتگی عضلات، اختلال ریتم قلب یا مشکلات عصبی میشود.
- کاهش پروتئینها و آلبومین ناشی از سوءتغذیه، بیماری کبد یا کلیه باشد و افزایش آلبومین ناشی از کمآبی بدن است.
- افزایش اسید اوریک ممکن است منجر به نقرس یا سنگ کلیه شود.
سوالات متداول
بله، برای دقت بالای آزمایش بیوشیمی خون به ویژه در بررسی قند و چربیها، ۸ تا ۱۲ ساعت ناشتا بودن توصیه میشود.
زمان انجام آزمایش بیوشیمی خون بستگی به سن، وضعیت سلامت و بیماری های زمینهای دارد؛ هر ۶ تا ۱۲ ماه یکبار یا طبق نظر پزشک توصیه میشود.
در نهایت…
آزمایش بیوشیمی خون ابزاری کلیدی برای بررسی سلامت بدن و عملکرد اندامهای حیاتی است، این آزمایش با اندازهگیری فاکتورهایی مانند قند، چربیها، آنزیمهای کبدی، اوره و کراتینین، الکترولیتها و پروتئینها، امکان تشخیص زودهنگام بیماریها، پیشگیری از عوارض و پایش درمان را فراهم میکند و تفسیر صحیح نتایج و انجام منظم آزمایش مطابق توصیه پزشک، به حفظ سلامت و کنترل بهتر بیماریها کمک قابل توجهی میکند.
