آزمایشات HLA-typing

HLA-B27

خلاصه: HLA-B27    یك آلل از لوكوس HLA-B انسان است كه در درصد كمی از جمعیت یافت می‌شود. بیماران دارای این آلل شانس بیشتری جهت ابتلا به اسپوندیلوآرتریت (spondyloarthritis)  دارند.

نمونه: لنفوسیت‌ها

ظرف: لوله درب زرد (ACD)

طریقه‌ نگهداری: در دمای اتاق نگهداری شود و جهت DNA Typing در یخچال گذاشته شود.

نكات ویژه: نمونه می‌بایست در اولین فرصت ممكن مورد آزمایش قرار گیرد، مگر اینكه از DNA Typing استفاده شود.

محدوده مرجع: منفی

كاربرد: بررسی اسپوندیلوآرتریت، روماتوئید آرتریت جوانان (JRA)، سندرم رایترز، آرتریت پسوریاتیك و یووئیت قدامی.

متدولوژی: فلوسایتومتری، سیتوتوكسیسیتی وابسته به كمپلمان، روش‌های مبتنی بر DNA.

اطلاعات تكمیلی:HLA –B27 در 3 تا 4 درصد از آفریقایی‌ها، 6 تا 8 درصد از قفقازی‌ها و 1 درصد از آسیایی‌ها وجود دارد.  HLA-B27  ارتباط قوی با مبتلایان به اسیوندیلیت آنكیلوزان (AS; Marie–Strumpell disease) دارد ولی در همه آنها دیده نمی‌شود، بلكه تا 90% بیماران دارای آن هستند. یك بیمار B27 مثبت كه یافته‌های بالینی و رادیولوژیك آن مطابق با AS باشد، احتمال اینكه بیماری را داشته باشد یا مبتلا شود، 100 برابر فردی است كه B27 آن منفی باشد. بهرحال این آنتی‌ژن علت بیماری نیست، چرا كه 7-5% از افراد طبیعی هم B27 مثبت هستند. از این تست نباید به عنوان روش غربالگری جهت ASاستفاده شود. آنتی‌ژن ارتباط كم‌تری با سندرم رایترز، آرتریت پسوریاتیك،JRA و سایر آرتریت‌های به دنبال عفونت با ارگانیسم‌های گرم منفی دارد. همچنین ارتباط B27 با فقدان مادرزادی اجزاء C2 و C4 كمپلمان، هیپرپلازی آدرنال و بیماری التهابی روده هم دیده شده است.

HLA Typing, Single Human Leukocyte Antigen

مترادف‌ها: سیستم آنتی‌ژن لوكوسیت انسان، Human Leukocyte Antigen System

خلاصه: كمپلكس سازگاری اصلی بافتی Complex Major Histocompatibility (MHC) به عنوان یك گروه از ژن‌های كاملاً بهم چسبیده‌ای كه آنتی‌ژن‌های HLA را كد می‌كنند و آنتی‌ژن‌های اصلی سازگاری بافتی هستند، وجود دارند. این سیستم در پیوند عضو، سازگاری بین دهنده و گیرنده را تعیین می‌كند و در نتیجه به عنوان اصلی (ماژور) نامیده می‌شود. آنتی‌ژن HLA پپتیدهای خارجی را به دام انداخته و به گیرنده‌های سلول T عرضه می‌كند. بیش از 200 ژن در كمپلكس HLA بر روی كروموزوم 6 حضور دارند كه بیش از 40 آنتی‌ژن لوكوسیتی را كد می‌كنند.

نمونه: لنفوسیت‌ها (جهت Serology typing)؛ گلبول‌های سفید (جهت DNA Typing).

ظرف: لوله درب بنفش (EDTA) برای DNA Testing؛ لوله درب زرد (ACD) برای سرولوژی و DNA Testing.

نمونه‌گیری: نمونه بلافاصله به آزمایشگاه انتقال داده شود.

طریقه‌ نگهداری: جهت آزمایش سرولوژی در دمای اتاق نگهداری شود. جهت آزمایشات مبتنی بر DNA در یخچال نگهداری شود.

نكات ویژه: آزمایش سرولوژی احتیاج به لنفوسیت‌های زنده دارد، ولی جهت DNA Testing سلول زنده یا مرده فرقی ندارد.

محدوده مرجع: تعیین هویت آنتی‌ژنهای اختصاصی لوكوسیت، آلل‌های كلاس I و II

كاربرد: سیستم HLA در موارد زیر كاربرد دارد:

·  به عنوان یك ماركر اپیدمیولوژیك

·  به عنوان تست رد آبوت (paternity exclusion testing)

·  سازگار بودن پیوند دهنده و گیرنده جهت كاهش احتمال پس‌ زدن و GVHD (Graft Versus Host Disease)

·  جهت ترانسفوزیون پلاكت سازگار در بیماران مقاوم

بسیاری از آنتی‌ژن‌های HLA با بیماری‌های خود ایمنی ارتباط دارند كه تعدادی از آنها عبارتند از: اسپوندیلیت آنكیلوزان (AS)؛ آرتروپاتی‌های واكنشی از جمله سندرم رایتر؛ بیماری سلیاك؛ درماتیت هرپتی فرم؛ گلومرولونفریت غشایی ایدیوپاتیك؛ سندرم گودپاسچر و پمفیگوس ولگاریس.

بیماری‌هایی كه با خطر كمتری همراهی با آنتی‌ژن‌های سیستم HLA دارند، عبارتند از: روماتوئید آرتریت؛ سندرم بهجت؛ لوپوس اریتماتوی سیستمیك (SLE)؛ دیابت شیرین وابسته به انسولین (تیپ I)؛ بیماری ایدیوپاتیك آدیسون؛ بیماری گریوز (Graves)؛ بیماری هاشیموتو؛ تیروئیدیت به دنبال زایمان؛ سندرم سیكا (sicca)؛ میاستنی گراویس و اسكلروز متعدد (MS).

سیستم HLA در حفاظت در برابر اشكال شدید مالاریا نقش دارد. یك همراهی قابل اهمیت نیز بین DQBI-0602, DQAI-0102, DRBI-15 با ناركولپسی مشاهده شده است.

محدودیت‌ها: به غیر از AS و ناركولپسی در حال حاضر هیچ كمكی به تشخیص سایر بیماری‌ها نمی‌كند.

متدولوژی: تعیین HLA كلاس I (لوكوس‌های C,B,A) به طور قراردادی با استفاده از روش رنگ‌آمیزی (ائوزین، تریپان‌بلو) جهت ارزیابی قابلیت زنده ماندن لنفوسیت‌ها پس از واكنش با آنتی‌سرم‌های گوناگون ضد HLA و كمپلمان صورت می‌گیرد.

 لوكوس‌های كلاس II با سه حرف نشان داده می شوند. حرف اول D كه نشان‌دهنده كلاس است. حرف دوم R, Q, P, O, M كه نشان دهنده خانواده است و حرف سوم A یا B كه نشان دهنده زنجیره آلفا یا بتا است.

تعیین HLA به روش ژنتیك مولكولی به سرعت جای روش‌های سرولوژیك را گرفته است . فواید روش‌های مبتنی بر DNA این است كه می‌توان از نمونه‌های با حجم كمتر و گلبول‌های سفید حتی مرده (غیرقابل حیات)؛ نمونه سرانگشت(fingersticks)؛ بافت‌هایی مثل سواب‌های مخاط دهانی و بافت‌های فیكس شده در فرمالین یا حتی فولیكول‌های مو استفاده كرد.

اطلاعات تكمیلی: بطور كلی سیستم HLA به نواحی ژن كلاس I، II و III تقسیم‌بندی می‌شود. ژن‌های HLA كلاس I شامل لوكوس‌ها C,B,A بوده و آنتی‌ژن‌های مربوطه آنها بر روی سطح اكثر سلول‌های هسته‌دار عرضه می‌شد. ژن‌های كلاس III پروتئین‌های سیستم كمپلمان، C4, C2 و فاكتور B مسیر آلترناتیو را كد می‌كنند. كلاس‌های I و II در كنترل و تعدیل پاسخ‌های ایمنی دخالت دارند. برای پیوند كلیه از جسد، علاوه بر تعیین ABO و كراس‌مچ، HLA نیز باید تعیین شود.