اسهال‌های تابستانی

رئوويروس‏ها اندازه متوسطى داشته و داراى RNAدورشته ‏اى قطعه قطعه می باشند این ویروس ها ممکن است منجر به اسهال های تابستانی شوند. اين خانواده شامل انواع روتاويروس‏هاى انسانى است كه مهم‏ترين عامل گاستروانتريت نوزادان در جهان می باشند.گاستروانتریت حاد، بیماری بسیار شایعی است و محققان تخمین زده‌اند که در کشورهای درحال توسعه، این بیماری سالیانه حدود 1/5 میلیون کودک در سنین قبل از مدرسه را به کام مرگ می‌کشد که روتاویروس 600 هزار نفر از این تعداد را می‌کشد. در آمريكا، گاستروانتريت حاد بعد از عفونت تنفسى، عامل مهم بيمارى در خانواده‏ ها می باشد. كاليسى ويروس‏ها، ويروس‏هاى كوچكى با ژنوم RNAتك‌رشته ‏اى هستند. اين خانواده شامل ويروس نورواك، عامل گاستروانتريت اپيدميك غير باكتريال هستند.

رئوويروس‏ها و روتا ويروس‏ها

ساختار و تركيب

قطر اين ويريون‏ها حدود 60 تا 80 نانومتر بوده، كپسيد دو لايه ‏اى دارند و هر يك از كپسيدها، بيست وجهى هستند. (روتاويروس‏ها، ساختارى 3 لايه‏ اى دارند). اين ويروس‏ها، پوشش ندارند. ويروس‏هاى داراى يك پوسته كه فاقد كپسيد خارجى هستند و داراى لبه‏ هاى خارجى ناهموار مى ‏باشند، حدود 50 تا 60 نانومتر قطر دارند. قطر هسته مركزى داخلى آنها، حدود 33 تا 40 نانومتر است ). ذراتى كه پوسته دولايه ‏اى دارند، شكل عفونى ذرات ويروس را تشكيل مى‏ دهند وداراى 132 كپسومر هستند.

ژنوم رئوویروس، RNA دورشته‌ای دارد که 10 تا 12 قطعه مجزا آن را می‌سازند. اندازه كل ژنوم، kbp27-16 بوده كه بستگى به جنس ويروس دارد. روتا ويروس‏ها حاوى 11 قطعه ژنوم هستند، در حالى كه ارتورئوويروس‏ها واوربئ‏ويروس‏ها هر كدام 10 قطعه و كلیسي ويروس‏ها 12 قطعه دارند. اندازه هريك از قطعات RNA از bp680 (روتاويروس) تا  bp3900(ارتورئوويروس) متفاوت است. هسته مركزى ويريون داراى چندين آنزيم مورد نياز جهت تكثير وcap گذارى RNA ويروس مى‏ باشد. رئوويروس‏ها به‏ طور غيرمعمول نسبت به حرارت، تغييرات pH حدود 0/9-0/3 و حلال‏هاى چربى مثل اتر و كلروفرم مقاومند، اما توسط اتانول 95 درصد، فنل و كلر غيرفعال مى ‏گردند. عفونت‏ زايى آنها با مقدار محدودى آنزيم پروتئوليتيك افزايش مى‏ يابد.

طبقه‏ بندى

خانواده رئوويريده به 15 جنس تقسيم مى ‏شود. چهار جنس از این خانواده، یعنی ارتورئوویروس، روتاویروس، کولتی‌ویروس و اوربئ‌ویروس، انسان و حیوانات را آلوده می‌کنند

این 15 جنس به دو گروه تقسیم می‌شوند: یک گروه شامل ویروس‌هایی است که در 12 وجه فیبرهای بزرگی دارند (مثال ارتورئوویروس)، در حالی که اعضای گروه دوم صاف‌تر بوده و فاقد بیرون‌زدگی‌های بزرگ سطحی هستند (مثل روتاویروس). حداقل 5 گونه یا گروه از روتاویروس‌ها وجود دارند (A-E). بعلاوه دو گونه تجربی (F و G)؛ که از اینها 3 گونه (A، B و C) انسان را آلوده می‌کنند. نژاد سويه ‏هاى انسانى و حيوانى ممكن است به سروتيپ‏هاى مشابهى تقسيم شود. ساير گروه‏هاى روتاويروسى و سروتيپ‏ها فقط در حيوانات يافت مى‏ شوند. سروتيپ مختلف رئوويروس به همراه 100 سروتيپ اوربئ‏ويروس و دو سروتيپ كاليسى ويروس شناخته شده‏ اند.

مراحل تكثير رئوويروس

اتصال و نفوذ

ذرات رئوويروس به گيرنده‏ هاى اختصاصى در سطح سلولى مى ‏چسبند. پروتئين چسبنده به سلول، در رئوويروس‏ها از نوع هماگلوتينين ويروسى است (پروتئين اُمگا1) كه بخش كوچكى از كپسيد خارجى مى ‏باشد. بعد از اتصال و نفوذ، بدون كپسيد شدن ذرات ويروس در ليزوزوم‏هاى سيتوپلاسم سلول رخ مى ‏دهد.

رونویسی

فقط پوسته ويروس، جدا شده و RNA ترانس‏كريپتاز كه در ارتباط با بخش مركزى بوده، فعال مى‏ شود. اين ترانس‏كريپتاز معمولاً مولكول‏هاى mRNA را از قطعه مثبت ژنوم RNAى دورشته‏ اى كه در بخش مركزى ويروس وجود دارد، رونوشت مى‏ كند. توالی‌های کوچکی در هر دو انتهای قطعات RNA وجود دارد که بین تمام ایزوله‌های یک زیرگروه، حفظ شده‌اند. ممکن است این توالی‌های حفظ‌شده، سیگنال‌های شناسایی رونوشت‌های ویروسی باشند.

مولكول‏هاى mRNAى فانكشنال با قطعات ژنومى از نظر اندازه برابرى مى‏ كنند. بیشتر قطعات RNA یک تک‌پروتئین کد می‌کنند، اگرچه تعداد اندکی (بسته به نوع ویروس) دو پروتئین کد می‌کنند. هسته رئوويروس‏ها داراى تمام آنزيم‏هاى لازم جهت نسخه‏ بردارى، Capگذارى و خروج mRNAها از هسته مركزى هستند. RNAى دورشته ‏اى درون بخش مركزى ويروس باقى مى‏ ماند. پس از خروج از مركز ويروس، mRNAها به محصولات ژنى اوليه ترجمه مى‏ شوند. برخى رونوشت‏هايى كه اندازه كاملى دارند، جهت توليد ويروس نابالغ وارد كپسيد مى‏ شوند.

همانندسازی

رپلیکاز ویروسی رشتهٔ منفی را سنتز می‌کند و قطعات ژنومی دورشته‌ای را تشکیل می‌دهد. اين همانندسازى كه منجر به تشكيل زنجيره دورشته ‏اى نسل جديد ويروس مى‏ شود، در ساختار نيمه كامل هسته ويروس جديد انجام مى‏ شود. مكانيسمى كه باعث تجمع قطعات كامل ژنوم درون بخش مركزى مى‏ شود، هنوز شناخته نشده است.

اسمبل و خروج

وقتی دو ویروس مختلف از یک زیرگروه سلول‌ها را آلوده می‌کنند، نوترکیبی ژنوم در آن سلول‌ها ذرات ویروسی‌ای ایجاد می‌کند که قطعات ژنومی والدین خود را دارند. پلى ‏پپتيدهاى ويروسى غالباً خود به‏ خود كنار هم قرار مى‏ گيرند.

پروتئين: 9 پروتئين ساختارى، هسته مركزى چندين آنزيم دارد.

پوشش: ندارد. پوشش كاذب ناپايدار در هنگام مورفوژنز ذره روتاويروس وجود دارد.

همانندسازى: در سيتوپلاسم، ويريون بطور كامل پوشش خود را از دست نمى ‏دهد.

خصوصيات ديگر: ترتيب دوباره ژنتيكى به سهولت رخ مى‏ دهد. روتاويروس‏ها عامل عمده‏ اى از اسهال نوزادان هستند. رئوويروس‏ها، مدل‏هاى خوبى براى بررسى پاتوژنز ويروسى مى ‏باشند. پوسته كپسيدى داخلى و خارجى را تشكيل مى‏ دهند. رئوويروس‏ها، ضمائم انكلوزيون را در سيتوپلاسم سلول توليد مى‏ كنند كه در آن ذرات ويروس يافت مى ‏شود. اين كارخانه‏ هاى ويروسى شباهت زيادى با ساختارهاى لوله ‏اى شكل (ميكروتوبول و فيلامنت‏هاى حد واسط) دارند. با جوانه زدن ذرات ويروس كه كپسيد يك لايه ‏اى دارد به درون شبكه اندوپلاسميك دانه‏ دار، مورفوژنز روتاويروس انجام مى ‏گيرد.

پوشش‌های کاذب کسب‌شده از آن جدا می‌شوند و کپسید خارجی به آن اضافه می‌شود. این چرخه غیرمعمول احتمالاً به علت وجود پروتئین گلیکوزیله‌شده کپسید خارجی است. ويريون‏هاى جديد با متلاشى شدن سلول، از آن خارج مى‏ گردند.

روتاويروس‏ها

روتاويروس‏ها عامل عمده ‏اى از بيمارى اسهال در نوزادان و حيوانات جوان از جمله گوساله‏ ها و بچه خوك‏ها مى‏ باشند. اين عفونت‏ها در انسان و حيوانات بزرگسال نيز رايج است. در گروه روتاويروس، عوامل ايجاد كننده اسهال نوزادان، اسهال Nebraska calf، اسهال نوزاد موش و ويروس  SA11 در ميمون قرار دارند. مورفولوژى و چرخه تكثير روتاويروس مشابه رئوويروس است.

طبقه‏ بندى و خصوصيات آنتى ‏ژنى

روتاويروس‏ها بر پايه اپى ‏توپ‏هاى آنتى ‏ژنى واقع در پروتئين ساختارى Vp6، به پنج گروه (A-E) و دو گونه ‏ى تجربى E وG تقسيم مى ‏شوند. آنها را مى‏ توان توسط روش‏هاى ايمونوفلورسانس، CF، الايزا و ميكروسكوپ ايميون الكترون شناسايى نمود. گروه  Aروتاويروس پاتوژن اصلى انسانى شناخته شده است. پروتئين‏هاى خارج كپسيد VP7 و VP4 اپى‏ توپ‌هايى دارند كه در خنثى كردن فعاليت دارند، اگرچه به ‏نظر مى‏ رسد كه گليكوپروتئين  VP7آنتى ‏ژنى غالب باشد.

اين آنتى ‏ژن‏هاى اختصاصى، تيپ‏هاى مختلف روتاويروس‏ها را از هم متمايز مى ‏سازد و به ‏وسيله تست‏هاى Nt اثبات مى‏ گردد. تاكنون چندين سروتيپ در بين روتاويروس‏هاى انسانى و سه سروتيپ ديگر در بين حيوانات شناسايى شده‏ اند. بعضى از روتاويروس‏هاى انسانى و حيوانى چندين اختصاصيت سروتيپى مشترك دارند. براى مثال، ويروس ميمون  SA11 به سروتيپ سه انسانى خيلى شبيه است. بررسى ‏هاى مولكولى اپيدميولوژيكى روتاويروس‏ها براساس تفاوت در حركت 11 قطعه ژنوم RNA در الكتروفورز و روى ژل پلى‏ آكريل‏ آميد انجام شده است.

اين تفاوت‏هاى الكتروفورزى تيپ‏ها جهت تمايز گروه  A ويروس‏ها از ساير گروه‏ها به كار مى‏ رود، ولى براى پيش ‏بينى كردن سروتيپ‏ها نمى ‏تواند به كار برود.

حساسيت حيوان به ويروس

روتاویروس‌ها، میزبان‌های زیادی دارند. محققان اکثر آنها را از نوزادان و حیوانات مبتلا به اسهال ایزوله کرده‌اند. عفونت بین‌گونه‌ای گاهی در تجربیات آزمایشگاهی مشاهده می گردد، اما رویداد آن در طبیعت هنوز مشخص نیست. روتاویروس خوکی هم نوزاد خوک و هم خوکی که به تازگی از شیر گرفته شده، را آلوده می‌کند. نوزاد حیوانات احتمالاً به علت داشتن آنتی‌بادی‌های مادری، اغلب دچار عفونت بدون علامت می‌شوند. در حیواناتی که به تازگی از شیر گرفته شده‌اند، بیماری با بروز علائم همراه است.

تكثير ويروس در كشت سلولى

روتاويروس‏ها به سختى در كشت سلولى رشد مى‏ كنند.اکثر روتاویروس‌های انسانی قابل کشت می‌شوند، درصورتی‌که قبلاً آنزیم‌های پروتئولیتیک تریپسین آنها را تحت تأثیر قرار دهند یا محقق مقدار کمی تریپسین به محیط کشت بافتی اضافه کند. تريپسين برروى پروتئين خارجى كپسيد اثر نموده و بدون كپسيد شدن را تسهيل مى‏ سازد. تعداد معدودى از نژادهاى روتاويروس غيرگروه A در كشت سلولى رشد كرده‏ اند.

پاتوژنز

روتاويروس‏ها معمولاً سلول‏هاى اپى ‏تليال پرزدار روده باريك را آلوده مى‏ كنند (موكوس كولونى و معده گرفتار نمى‏ شوند). اين ويروس‏ها در سيتوپلاسم سلول‏هاى روده تكثير يافته و به مكانيزم‏هاى انتقال مواد در اين سلول‏ها، آسيب مى‏ رسانند. يكى از پروتئين‏هاى روتاويروس به نام NSP4، نوعى انتروتوكسين ويروسى است كه ترشح آن به‏ وسيله مسير سيگنال ترانسداكسيون تقويت مى ‏شود.

سلول‏هاى آسيب ديده ممكن است به درون مجراى روده بريزند و مقدار زيادى از ويروس را رها سازند (گاهى تا مقدار 10¹⁰ ويروس در هر گرم مدفوع مشاهده مى ‏گردد). دفع ويروس در افراد سالم معمولاً 2 تا 12 روز ادامه دارد، اما در افرادى كه سوءتغذيه دارند طولانى ‏تر مى‏ باشد. اسهال ناشى از روتاويروس‏ها ممكن است به علت جذب ناقص سديم و گلوكز باشد، زيرا سلول‏هاى آسيب ديده پرزدار به ‏وسيله سلول‌هايى كه كامل نشده ‏اند (نابالغ) و خاصيت جذب ندارند، جايگزين مى ‏شوند. ممكن است 3 تا 8 هفته طول بكشد تا عملكرد نرمال روده باز گردد.

بیشتر بخوانید: ویروس شناسی

يافته ‏هاى بالينى و تشخيص آزمايشگاهى

روتاويروس‏ها، عامل مهمى در ايجاد اسهال در نوزادان و كودكان هستند، اما در بزرگسالان به ‏ندرت موجب اسهال مى‏ شوند. دوره كمون بيمارى حدود 1 تا 3 روز است. علائم مشخص آن شامل اسهال، تب، درد شكم و استفراغ است كه منجر به از دست دادن آب از بدن مى‏ شود.

در نوزادان و كودكان، كاهش شديد آب و الكتروليت‏ها ممكن است كشنده باشد، مگر اين كه درمان صحيح، هرچه زودتر آغاز شود. درموارد خفيف بيمارى، علائم به ‏مدت 3 تا 8 روز ادامه داشته و سپس بيماران به‏ طور كامل بهبود مى ‏يابند. با اين حال دفع ويروس در مدفوع ممكن است تا 50 روز پس از بروز علامت اسهال، ادامه پيدا كند. عفونت‏هاى بدون نشانه همراه با تغييرات سرمى ممكن است ايجاد شود. در كودكانى كه نقص ايمنى دارند، روتاويروس مى ‏تواند بيمارى سخت و طولانى ايجاد كند.

بزرگسالان در اثر تماس با ديگران آلوده شده و اين آلودگى با تغييرات سرمى آشكار مى‏ شود، اما به‏ ندرت علائم آشكارى از بيمارى را نشان مى ‏دهند. اين ويروس گاهى در مدفوع آنها يافت مى ‏شود. منبع شايع عفونت در بزرگسالان، تماس با كودكان يا شيرخواران آلوده است. باوجود اين، اپيدمى‏ هايى از بيمارى شديد در بزرگسالان، بويژه در افرادى كه در تماس نزديك با آنها هستند (براى مثال در بخش سالمندان) رخ داده است. روتاويروس‏هاى گروه B، عامل عمده‏اى از شيوع گاستروانتريت شديد در بزرگسالان چينى گزارش شده است.

تشخيص آزمايشگاهى با مشاهده ويروس در مدفوع در اوائل بيمارى و افزايش تيتر آنتى ‏بادى انجام مى‏ گيرد. ويروس موجود در مدفوع توسط ايمونوالكتروميكروسكوپى (IEM)، آگلوتيناسيون لاتكس و الايزا شناسايى مى ‏شود. تعيين ژنوتيپ اسيد نوكلئيك روتاويروس كه از نمونه مدفوعى به دست آمده، توسط روش PCR، حساس‏ترين روش تشخيص است. برخى از تست‏هاى سرولوژى بويژه  CFو الايزابراى مشاهده افزايش تيتر آنتى‏ بادى به كار مى‏ روند.

اپيدميولوژى و ايمونولوژى

روتاويروس‏ها، مهم‏ترين عامل گاستروانتريت در كودكان سراسر جهان هستند. حدود 3 تا 5 ميليون كودك كمتر از 5 سال در آفريقا، آسيا و آمريكاى لاتين ساليانه دچار اسهال مى ‏شوند و از اين تعداد حدود 1 ميليون كودك جان خود را از دست مى ‏دهند. ميزان بيمارى در كشورهاى درحال پيشرفت بالا است، اما ميزان مرگ پايين است. حدود 50 درصد از موارد گاستروانتريت حاد كودكانى كه در بيمارستان بسترى مى ‏شوند، ناشى از عفونت با روتاويروس‏ها مى ‏باشد. عفونت‏هاى روتاويروس معمولاً در فصل زمستان رخ می ‏دهند و همراه با علائم بالينى بيشتر در سنين 6 ماهگى تا دو سالگى بروز مى‏ كند. به ‏نظر مى ‏رسد كه بيمارى از طريق دهانى ـ مدفوعى سرايت مى‏ كندو عفونت‏هاى بيمارستانى نيز شايع مى‏ باشند.

روتاويروس‏ها در همه جا وجود دارند. حدود 90 درصد كودكان تا سن 3 سالگى داراى آنتى‏ بادى‏هاى ضد يك يا چند تيپ روتاويروس مى ‏باشند. ميزان آنتى‏ بادى در بزرگسالان بالا است كه اين امر، نشان دهنده عفونت‏هاى مجدد بدون علامت مى ‏باشد. انسان و حيوانات مى ‏توانند حتى با وجود آنتى ‏بادی‏هاى موجود در خون، آلوده شوند. فاكتورهاى ايمنى موضعى نظيرIgA ترشحى يا اينترفرون ممكن است در محافظت فرد عليه عفونت روتاويروس داراى اهميت باشد. درضمن، عفونت مجدد با وجود آنتى ‏بادی‏هاى خون مى‏ تواند وجود سروتيپ‏هاى متعدد ويروس را منعكس نمايد. بااين كه آنتى‏ بادى مادرى به طور غيرفعال از مادر به نوزاد منتقل مى ‏شود، با اين حال عفونت‏هاى بدون علامت در نوزادان و قبل از 6 ماهگى شايع است. عفونت نوزادى از بروز عفونت مجدد جلوگيرى نمى ‏كند، اما ممكن است نوزاد را در برابر پيدايش بيمارى شديد در هنگام عفونت مجدد محافظت نمايد.

درمان و كنترل

درمان گاستروانتريت حمايتى است و با تأمين آب و الكتروليت‏هاى از دست رفته انجام مى ‏گيرد. گاستروانتريت ممكن است به از دست دادن شديد آب، اسيدوز، شوك و مرگ منجر گردد. درمان شامل جايگزينى مايعات و برقرارى مجدد تعادل الكتروليتى، چه از راه وريدى و چه از راه خوراكى است. در كشورهاى توسعه يافته، به علت استفاده معمول از درمان‏هاى جايگزينى مؤثر مايعات، درصد مرگ و مير حاصل از اسهال كودكان كاهش پيدا كرده است. به علت سرايت بيمارى از راه دهانى ـ مدفوعى، ضدعفونى كردن فاضلاب و رعايت نكات بهداشتى، اقدام عمده ‏اى در جلوگيرى از انتقال بيمارى خواهد بود.

واكسن خوراكى روتاويروس ضعيف شده زنده ميمون رزوس در سال 1998 براى واكسيناسيون نوزادان مجازشد، اما يك سال بعد به علت گزارش‏هايى از انسداد روده به عنوان عارضه اى غيرمعمول و اثر جانبى شديد ناشى از واكسن، متوقف شد. در سال 2006 واكسن خوراكى 5 ظرفيتى بر اساس روتاويروس گاوى روتاويروس در ايالات متحده مجوز گرفت و در سال 2008 يك واكسن تك ظرفيتى خوراكى بر اساس روتاويروس انسانى مجوز گرفت. توليد اين واكسن ايمن و مؤثر، هنوز اميدى جهت كاهش بيمارى روتاويروس در جهان است.

رئوويروس‏ها

ويروس‏هاى اين جنس توسط بيولوژيست‏ها و به طريقه مولكولى، مورد بررسي‌هاى زيادى قرار گرفته ‏اند و تاكنون بيماری‏زايى آنها در انسان به اثبات نرسيده است.

طبقه‏ بندى و خصوصيات آنتى ‏ژنى

رئوويروس‏ها در همه جا پراكنده ‏اند و ميزبان‌هاى زيادى دارند. سه تيپ متمايز اما شبيه به يكديگر از رئوويروس‏ها را مى ‏توان توسط تست‏هاى NT و HI نشان داد. رئوويروس‏ها داراى هماگلوتينينى هستند كه مى ‏توانند به گلبول‏هاى قرمز گروه O انسان يا گلبول‏هاى گاو اتصال يابند.

اپيدميولوژى

رئوويروس‏ها موجب عفونت‏هاى بدون علائم بالينى مى ‏شوند، زيرا در سرم اكثر افراد تا سنين بلوغ، آنتى‏ بادیهايى عليه اين ويروس يافت مى ‏شود. هر سه تيپ رئوويروس در هنگام شيوع بيمارى تب‏ دار خفيف، از كودكان سالم و نوجوانان و كودكان مبتلا به اسهال يا التهاب روده و از شمپانزه‏ هاى مبتلا به التهاب پرده مخاط بينى ايزوله شده ‏اند.

بررسى در داوطلبين نتوانسته است رابطه علت و معلول آشكارى را ميان رئوويروس‏ها و بيمارى انسان نشان دهد. اين ويروس‏ها از مدفوع اين افراد آسان‏تر از گلو و بينى آنها ايزوله شده ‏اند. احتمالاً بين رئوويروس تيپ 3 با مسدود بودن مجراى صفراوى نوزادان ارتباطى وجود دارد.

پاتوژنز

رئوويروس‏ها، مدل‏هاى خوبى براى مطالعه خاصيت بيماری‏زايى عفونت‏هاى ويروسى در سطح مولكولى مى ‏باشند. در اين بررسى ‏ها، نوتركيب‏هاى مشخصى از دو رئوويروس با فنوتيپ‏هاى متفاوت پاتوژنى جهت آلوده كردن موش‏ها مورد استفاده قرار مى گيرند، سپس آناليز تفكيكى به ‏منظور ارتباط دادن بيماری‏زايى به بعضى از ژن‏هاى ويروس و فرآورده ‏هاى آن انجام می ‏شود. خصوصيات پاتوژنى رئوويروس‏ها بطور عمده توسط نوع پروتئينى آن تعيين مى‏ گردد كه در لايه خارجى كپسيد ويريون قرار دارد.

اوربى ‏ويروس و كلتى‏ ويروس‏ها

اوربى‏ ويروس‏ها، يك جنس از خانواده رئوويروس‏ها هستند. اين ويروس‏ها، حشرات را آلوده كرده و تعدادى از آنها توسط حشرات به مهره‏ داران منتقل مى ‏شوند. حدود 100 سروتيپ از آنها شناخته شده است. هيچيك از اين ويروس‏ها، بيمارى خطرناكى را در انسان توليد نمى‏ نمايند، اما ممكن است تب‏هاى خفيفى ايجاد كنند. ويروس‌هايى از اين خانواده كه براى حيوانات، پاتوژن‏هاى خطرناكى هستند شامل زبان آبى گوسفندان و ويروس بيمارى اسب آفريقايى مى ‏باشند. آنتى بادى عليه اوربى ‏ويروس‏ها در بسيارى از مهره ‏داران و از جمله انسان يافت شده است.

ژنوم اوربى‏ ويروس از ده قطعه زنجير مضاعف RNAتشكيل شده است كه اندازه مجموع ژنوم آن حدود kbp18 مى ‏باشد. چرخه تكثيراين ويروس‏ها مشابه رئوويروس‏ها است. اوبى‏ ويروس‏ها نسبت به pH اسيدى‏ حساس هستند، درصورتى كه ساير رئوويروس‏ها به  pHاسيدى مقاوم مى‏ باشند. كلتى‏ ويروس، گونه ديگرى را درون خانواده رئوويريده ايجاد مى‏ كند. ژنوم آنها داراى 12 قطعه RNAى دورشته‏ اى است و در كل 29 كيلوباز است.کنه‌ها ویروس تب کنه‌ای کلرادو را به انسان منتقل می‌کنند و این ویروس انسان را آلوده می‌کند.

كاليسى‏ ويروس‏ها

علاوه بر روتاويروس‏ها و آدنوويروس‏هاى غير قابل كشت، اعضاى خانواده كاليسى‏ ويريده مهم‏ترين عوامل گاستروانتريت ويروسى در انسان هستند. مهم‏ترين عضو آنها، ويروس نورواك است.

طبقه‏ بندى و خواص آنتى‏ ژنى

كاليسى ويروس‏ها مشابه پيكورناويروس‏ها هستند، فقط مختصرى بزرگترند (به قطر 27 تا 40 نانومتر) و داراى يك پروتئين بزرگ ساختارى هستند. در ميكروسكوپ الكترونى، شكل متفاوتى با ساير ويروس‏ها دارند. كاليسى‏ ويريده به 4 گروه تقسيم مى‏ شود كه عبارتند از:

نوروويروس كه شامل ويروس‏هاى نورواك است؛ ساپوويروس، كه شامل ويروس‏هاى شبه ساپورو است؛ لاگوويروس، ويروس بيمارى هموراژيك خرگوش؛ وزئويروس كه شامل ويروس اگزانتم وزيكولار خوك، كاليسى ويروس فلاين و ويروس‏هاى مارين هستند كه در ماهى، وال و pinniped ديده مى ‏شوند.

دو جنس اول ويروس‏هاى انسانى هستند كه قابل كشت نمى ‏باشند. دو جنس آخر فقط سويه‏ هاى حيوانى هستند و در شرايط آزمايشگاهى قابل كشت مى ‏باشند. ويروس بيمارى هموراژيك خرگوش در سال 1995 در استراليا به عنوان كنترل بيولوژيك جهت كاهش جمعيت خرگوش‏هاى وحشى مورد استفاده قرار گرفت. از نظر تاريخى، ويروس نورواك به علت ظاهرش در ميكروسكوپ الكترونى، ويروس‏هاى با ساختار گرد شناخته می شوند. سروتيپ‏هاى كاليسى‏ ويروس انسانى هنوز شناخته نشده است. چندين ژنوتيپ از نوروويروس‏ها مشاهده شده‏ اند.

يافته‏ هاى بالينى

نورواك به عنوان پاتوژن عمده‏ اى در گاستروانتريت اپيدميك بزرگسالان، شناسايى شده است.

گاستروانتريت اپيدمى بدون علل باكتريايى، داراى خصوصيات زير است:

1ـ فاقد پاتوژن‏هاى باكتريايى است.

2ـ با شروع سريع بروز بيمارى و به دنبال آن، بهبودى سريع و علائم تقريباً خفيف همراه مى‏ باشد.

3ـ طرح اپيدميولوژى آن نظير بيماریهاى كاملاً مسرى است كه بدون توجه به سن و منطقه جغرافيايى خاص به سرعت انتشار مى‏ يابد.

پزشکان اصطلاحات گوناگونی در مورد شیوع عفونت به‌کار می‌برند (نظیر گاستروانتریت ویروسی اپیدمی، اسهال ویروسی، بیماری استفراغ زمستانی) که به تظاهرات بالینی آنها بستگی دارد.

دوره كمون بيمارى گاستروانتريت ويروسى نورواك بطور متوسط 24 تا 48 ساعت است. شروع اين بيمارى سريع بوده و تظاهرات آن 12 تا 60 ساعت ادامه دارد. علائم بيمارى به صورت اسهال، تهوع، استفراغ، تب مختصر، گرفتگى عضلات شكم، سردرد و ضعف بروز مى ‏كند. ممكن است بيمارى در دوران علامت ‏دار، ناتوان‏ كننده باشد. بيمار به‏ ندرت در بيمارستان بسترى مى‏ شود. هيچ عارضه‏ اى از اين بيمارى گزارش نگرديده است.

ابتلا به ویروس نورواک با علائم بالینی همراه است. بدن به هنگام بیماری آنتی‌بادی تولید می‌کند و از عفونت مجدد با همان عامل، حداقل به مدت کوتاهی جلوگیری می‌کند. ایمنی طولانی‌مدت با وجود آنتی‌بادی‌های سرم مقارن نیست. تعدادی از داوطلبان بعد از دو سال با همان نوع ویروس، مجدداً آلوده شده‌اند.

تشخيص آزمايشگاهى

برای مشاهده کلسی‌ویروس انسانی در نمونه‌های بالینی (استفراغ و مدفوع) و نمونه‌های محیطی (غذای آلوده و آب)، بیشتر از روش واکنش زنجیره‌ای پلیمراز با استفاده از ترنسکریپتاز معکوس استفاده می‌شود. به علت تفاوت ژنتيكى ميان سويه‏ هاى در گردش، انتخاب جفت پرايمر براى واكنش زنجيره پلى مراز بسيار مهم است.

غالباً از ميكروسكوپ الكترونى جهت مشاهده ذرات ويروس در نمونه ‏هاى مدفوع استفاده مى‏ شود. ويروس‏هاى نورواك معمولا در غلظت پايين وجود دارند و تشخيص آنها مشكل است. ویروس نورواک توسط ميكروسكوپ ايمونوالكترون تشخيص داده می شود. از روش ايمنى‏ سنجى الايزا كه برپايه ذرات شبه ويروسى نوتركيب هستند، مى ‏توان پاسخ‌هاى آنتى ‏بادى را مشاهده نمود. افزايش چهار برابرى تيتر آنتى‏ بادى IgG نشانه عفونت حاد و فاز سرمى نقاهت است. بااين حال واكنش‏گرهاى ضرورى، به صورت گسترده وجود ندارند و آنتى ‏ژن‏ها قادر نيستند پاسخ‏هايى به تمام تيپ‏هاى آنتى‏ ژنى ويروس نورواك را شناسايى كنند.

اپيدميولوژى

كلسى ويروس‏هاى انسانى گستره جهانى دارند. ويروس‏هاى نورواك عامل عمده گاستروانتريت غيرباكتريال در ايالات متحده بوده و 23 ميليون نفر را هر سال بيمار مى‏ كنند. تمام گروه‏هاى سنى ممكن است مبتلا شوند. همه‏ گيریها درطول سال رخ مى ‏دهند و در طول فصول سرد افزايش نشان مى‏ دهند. بيشتر همه‏ گيرى ‏ها ازطريق انتقال شخص به شخص و غذا ايجاد مى‏ شوند. خصوصيت ويروس نورواك، دوز پايين عفونى (به كمى 10 ذره ويروسى)، مقاومت نسبى در محيط و روش‏هاى متفاوت انتقال است. اين ويروس در ppm 10 كلرين و 60 درجه گرما زنده مى‏ ماند. این ويروس‏ در صدف‏هاى بخار پز شده، می تواند زنده بماند.

انتقال مدفوعى – دهانى، راه اصلى انتقال ويروس نورواك است. درطول يك دوره 5 ساله در ايالت متحده (2000-1996)، غذا عامل 39 درصد از همه‏گيرى‏هاى گاستروانتريت ويروس نورواك، انتقال شخص به شخص 12 درصد، انتقال از آب 3 درصد و منابع ناشناخته 18 درصد، نقش داشتند. همه‏ گيرى‏ هاى گاستروانتريت نورواك در شرايط متفاوتى رخ مى ‏دهد. در همان دوره پنچ ساله، 39 درصد در رستوران‏ها، 29 درصد در خانه‏ هاى پرستارى و بيمارستان‏ها، 12 درصد در مدرسه ‏ها و مراكز مراقبت روزانه، 10 درصد در مراكز تفريحى مثل كشتى‏ هاى تفريحى و 9 درصد در شرايط ديگر رخ دادند. در سال 2006، پس از طوفان عظيم كاترينا، شيوع يك نوروويروس در يك پناهگاه پرجمعيت در تگزاس مشاهده گرديد.

ایمونولوژی

هيچ روش خنثی سازى براى مطالعه ايمنى در آزمايشگاه موجود نيست. مطالعات عفونت آزمايشى در داوطلبان نشان داد 50 درصد بالغان به بيمارى حساس هستند. آنتى ‏بادى ويروس نورواك نسبت به آنتى‏ بادى روتاويروس كه در دوران كودكى حاصل مى‏ شود، ديرتر به وجود مى‏ آيد. در كشورهاى در حال توسعه، بيشتر كودكان تا سن 4 سالگى، آنتى ‏بادى ويروس را به دست مى‏ آورند.

درمان و كنترل

درمان نشانه ‏اى است، دوز پايين عفونت‌زايى ويروس، باعث مسرى شدن ويروس مى‏ شود. شستن دست‏ ها سبب کاهش انتشار ويروس، در خانواده يا مؤسسات درمانى می شود. دقت در تهيه غذا اهميت زيادى دارد، چون همه‏ گيریهاى زيادى از راه غذا شيوع پيدا كرده است. با تصفيه آب آشاميدنى و استخرهاى شنا، مى‏ توان موارد عفونت ويروس نورواك را كاهش داد. واكسنى وجود ندارد.

آستروويروس‏ها

آستروويروس‏ها حدود 30-28 نانومتر قطر دارند و مشابه كاليسى ويروس‏ها هستند، اما شكل متفاوتى در ميكروسكوپ الكترونى دارند . اين ويروس‏ها داراى RNAى تك رشته‏ اى با پلاريته مثبت هستند كه 8/6 تا 9/7 كيلوباز اندازه دارد. حداقل 8 سروتيپ از ويروس‏هاى انسانى توسط روش‏هاى نوتراليزاسيون و IEM شناسايى شده‏ اند. آستروويروس‏ها بيمارى اسهالى ايجاد مى ‏كنند و در مقادير بسيار بالا از مدفوع دفع مى ‏شوند. آستروويروس ‏ها، توسط غذا و آب آلوده و يا از طريق شخص به شخص، مدفوعى ـ دهانى، منتقل می شود. اين ويروس‏ها براى نوزادان و كودكان، سالمندان مقيم آسايشگاه‏ها و افراد نقص ايمنى پاتوژن محسوب مى‏ شوند. آنها ممكن است براى دوره ‏هاى طولانى توسط بيماران نقص ايمن دفع شوند.