سلولهای تشکیلدهندهٔ پیکر انسان حالت دیپلوئید دارند؛ یعنی هر سلول از هر کروموزوم دو نسخه در خود دارد.
در فرایند تولیدمثل، هر والد یک نسخه از هر کروموزوم خود را به سلول تخم منتقل میکند. اینکه بیماری یا صفت چگونه از والدین به فرزندان برسد، به این بستگی دارد که آن صفت روی کروموزوم جنسی قرار دارد یا روی کروموزوم پیکری.
مبانی مندلی نشان میدهند که انتقال صفات به چهار صورت انجام میشود.
-اتوزومی غالب
– اتوزومی مغلوب
-وابسته به X غالب
– وابسته به X مغلوب
– توارث وابسته بهY
-
در توارث اتوزومی غالب، فرد مبتلا معمولا” دارای حداقل یک والد مبتلاست.
در این حالت احتمال ابتلا در دختر و پسر یکسان است و جنسیت جنین در بروز بیماری نقشی ندارد. وقتی یک کودک از والد مبتلا و والد سالم متولد میشود، او ۵۰ درصد احتمال دارد به بیماری مبتلا شود.
-
در توارث اتوزومی مغلوب معمولا” افراد بیمار از والدین سالم و در واقع حامل ژن معیوب متولد می شوند.
اگر والدین با یکدیگر نسبت خویشاوندی داشته باشند (ازدواج فامیلی)، احتمال بروز این الگو افزایش مییابد. این الگو هر دو جنس را تحت تأثیر قرار میدهد. وقتی یک کودک مبتلا در خانواده وجود دارد، هر یک از فرزندان بعدی ۲۵ درصد احتمال دارد به بیماری مبتلا شود.
-
وابسته به X غالب هر دو جنس را تحت تاثیر قرار می دهد، ولی بیشتر افراد مونث را متأثر می کند.
در این حالت معمولاً یکی از والدین مبتلاست و افراد مؤنث بیماری را با شدتی کمتر از افراد مذکر نشان میدهند. هر کودکی که از والد مبتلا متولد شود، بدون توجه به جنسیت، ۵۰ درصد احتمال دارد به بیماری مبتلا شود. اگر پدر مبتلا باشد، همهٔ دخترانش بیمار میشوند، اما هیچیک از پسرانش بیماری را دریافت نمیکنند.
-
وابسته به X مغلوب عمدتا” افراد مذکر را تحت تأثیر قرار می دهد.
افراد مذکر بیمار معمولاً از والدین سالم متولد میشوند. مادر معمولاً ژن بیماری را بدون بروز نشانهها حمل میکند و در میان خویشاوندان مذکر خود افراد بیمار دارد. زمانی که پدر بیمار باشد و مادر ژن بیماری را حمل کند، آنها ممکن است دختران بیمار به دنیا بیاورند. در این نوع وراثت، پدر این صفت را به پسران خود منتقل نمیکند.
-
توارث وابسته به Y انتقال تنها از پدر به پسر صورت می گیرد.
بنابراین افراد مذکر مبتلا همواره پدر مبتلا دارند و پدر مبتلا این صفت را به تمام پسران خود منتقل میکند.
