پیام بهزادی-عضو هیأت علمی گروه میکروبشناسی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شهرقدس
الهام بهزادی-گروه میکروبشناسی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شهرقدس
اهمیت جهانی بیماری سل و ضرورت روشهای نوین تشخیص
بر اساس بررسیهای نوین، پژوهشگران دریافتهاند که میتوانند حیوانات را طوری تربیت کنند که با استنشاق نمونهی خلط، باسیل سل را شناسایی کنند. از اینرو، متخصصان میتوانند شیوهی مزبور را بهعنوان یک روش تکمیلی در کنار مشاهدهی مستقیم نمونه با کمک میکروسکوپ در نظر بگیرند. با توجه به مطالعاتی که دانشمندان انجام دادهاند، آنها میتوانند با صرف هزینهای اندک موشهای بزرگ آفریقایی را تربیت کنند تا بتوانند بهراحتی نمونههای بالینی آلوده به باسیل سل را شناسایی نمایند.
طی پژوهشهایی که محققان در کشور تانزانیا انجام دادند، این جوندگان بزرگ آفریقایی توانستند صدها نمونهی خلط آلوده به باسیل سل را که کارشناسان آزمایشگاه نتوانسته بودند با رنگآمیزی و مشاهدهی میکروسکوپی تشخیص دهند، کشف و شناسایی کنند.
آموزش و ویژگیهای موشهای کیسهدار گامبیایی
جانورشناسان موشهای بزرگ آفریقایی كه به نام موشهای كیسهدار گامبیایی (Cricetomys gambianus) نیز می خوانند. شما میتوانید این موشها را در قسمتهای وسیعی از آفریقا ببینید؛ همچنین انسانها پیش از این، از آنها برای پیدا کردن مین استفاده میکردند. آموزش موشهای مزبور برای شناسایی باسیل سل در نمونههای بالینی نظیر خلط، به 5 تا 6 ماه وقت نیاز دارد.
در بزرگترین بررسی تا به امروز، کارشناسان آزمایشگاهی 10523نمونهی خلط را مشاهده کردند. از میان نمونههای بالینی، 1400 مورد را آلوده به باسیل سل تشخیص دادند. اما زمانی که موشهای بزرگ آفریقایی کل نمونههای مزبور را دوباره بررسی کردند، علاوه بر 1400مورد مثبت، 620 نمونهی دیگر را نیز مثبت تشخیص دادند.
این در حالی است كه كارشناسان آزمایشگاهیِ شركتكننده در مطالعهی مزبور، برای بررسی و مشاهدهی مستقیم نمونهها از رنگآمیزی Ziehl-Neelson (ZN) نیز استفاده کردند. بنابراین موشهای یادشده نمونههای بالینی را با قدرتی بینظیر بررسی میکنند. نكتهی دیگری كه پژوهشگران در این بررسی بسیار به آن توجه کردند، شمار نمونههایی بود كه كارشناسان آزمایشگاهی و موشهای تربیتشده مطالعه کردند. محققان طی این پژوهش دریافتند كه هر كارشناس آزمایشگاهی در هر روز كاری تنها می تواند ۴۰ نمونهی بالینی را تهیه کند، در حالی كه موشهای مزبور این كار را طی ۷ دقیقه انجام میدهند!!
نتایج پژوهشها و مقایسه با روشهای آزمایشگاهی
علت شناسایی دقیق نمونههای آلوده به باسیل سل توسط موشهای بزرگ آفریقایی این است. این موشها بوی قیرمانندی را که باکتریهای Mycobacterium tuberculosis منتشر میکنند، استنشاق و تشخیص میدهند. استفاده از موش برای چنین آزمایشهایی بسیار مناسب است، زیرا پژوهشگران میتوانند موشها را بهآسانی آموزش دهند. این کار به مهارت تخصصی زیادی نیاز ندارد و افراد میتوانند بهراحتی از آنها نگهداری کنند. همچنین نگهداری این موشها به فضای زیاد یا مراقبت پزشکی خاصی نیاز ندارد، آنها به عفونتهای مناطق گرمسیری واکنش سریع نشان میدهند. در نهایت هزینهی آموزش و نگهداریشان بسیار پایین است.
با توجه به آنچه گفته شد، پژوهشگران در تلاشند كه این روش تشخیصی ویژه را بهعنوان یك روش كارآمد. دست اول جهت شناسایی عامل باكتریایی ایجاد كنندهی بیماری عفونی سل برای آزمایشگاههای تشخیص پزشكی به اثبات رسانده و مراكزی كه به این شیوه عمل مینمایند را گسترش دهند. در حال حاضر، استفاده از موشهای آفریقاییِ شناساییکنندهی باسیل سل را برای کشورهای فقیر آفریقایی بسیار مناسب و قابل توجه ارزیابی میکنند. در پایان نیز باید یادآوری کرد که در کشورهای آفریقایی، شمار زیادی از بیماران مبتلا به سل بهطور همزمان به بیماری عفونی AIDS نیز دچار هستند.
منبع
Grauer L., Rats sniff out tuberculosis, Journal of BioTechniqes, 2011-04-04.
http://www.biotechniques.com/news/Rats-sniff-out-tuberculosis/biotechniques-313537.html
