آدنو ویروسها اولین بار در سال ۱۹۵۳ از کشت سلولی آدنوئید انسان جدا شدهاند. از آن به بعد حدود ۱۰۰ سروتیپ از آنها شناخته شد که ۴۷ سروتیپ آن موجب بیماری در انسان میشود. همه سروتیپ های انسانی ، در یک جنس در خانواده آدنوویروئیده قرار گرفتهاند. آدنو ویروس ها به زیر گروهای متنوع تقسیم بندی می شوند که اعضاء هر زیر گروه شباهت زیادی نسبت به هم دارند. اختلالات شایع ناشی از آدنو ویروس ها عبارتاند از:
- عفونت مجرای تنفسی
- التهاب ملتحمه چشم (چشم صورتی)
- التهاب هموراژیک مثاته و گاستروانتریت
برخی از آدنو ویروسها در حیوانات انکوژیسته داشته و به این دلیل بسیار مورد توجه و مطالعه بیولوژیست ها قرار گرفتهاند. از جمله دستاوردهای این مطالعات کشف اینترونها و mRNA splicing یوکاریوت هاست. از آدنو ویروس برای ارائه DNA در درمان جایگزینی ژن (مانند cystic fibrosis) مورد استفاده قرار میگیرد.
علائم آدنوویروس چیست؟
علائم بیماری با توجه به محل درگیری و شدت عفونت متفاوت است، اما شایعترین نشانهها عبارتاند از:
- تب
- گلودرد
- آبریزش یا گرفتگی بینی
- سرفه
- تنگی نفس در موارد شدید
- قرمزی، سوزش یا اشکریزش چشم
- اسهال
- تهوع و استفراغ
- درد شکم
- بیحالی و ضعف عمومی
در بیشتر بیماران، علائم طی چند روز کاهش مییابد و معمولاً ظرف یک تا دو هفته به طور کامل برطرف میشود. با این حال، سرفه یا احساس ضعف ممکن است برای مدت کوتاهی پس از بهبود نیز ادامه داشته باشد.
آدنوویروس چگونه منتقل میشود؟
آدنوویروس از جمله ویروسهای بسیار مسری است و بهراحتی از فردی به فرد دیگر انتقال پیدا میکند. مهمترین راههای انتقال عبارتاند از:
انتقال از طریق تماس مستقیم
از رایجترین مسیرهای انتقال بیماری، تماس نزدیک با فرد مبتلا، مانند دست دادن، روبوسی، بغل کردن یا تماس با ترشحات تنفسی است.
انتقال از طریق قطرات تنفسی
هنگام سرفه، عطسه یا حتی صحبت کردن، قطرات ریز تنفسی حاوی ویروس در هوا منتشر میشوند و افراد نزدیک میتوانند آنها را استنشاق کنند.
انتقال از طریق سطوح آلوده
آدنوویروس میتواند برای مدت نسبتاً طولانی روی سطوح و اشیای مختلف زنده بماند. لمس دستگیرهها، تلفن همراه، اسباببازی، میز یا سایر وسایل آلوده و سپس تماس دست با چشم، بینی یا دهان، احتمال انتقال ویروس را افزایش میدهد.
نقش مدفوع و آب آلوده در انتقال آدنوویروس
برخی انواع آدنوویروس از طریق مسیر مدفوعی ـ دهانی نیز منتقل میشوند. این موضوع بهویژه هنگام تعویض پوشک کودکان یا رعایت نکردن بهداشت دستها اهمیت زیادی دارد.
در مواردی با شیوع کمتر، استفاده از استخرهایی که کلرزنی مناسبی ندارند یا تماس با آب آلوده نیز میتواند زمینه انتقال برخی انواع آدنوویروس را فراهم کند.
آیا فرد پس از بهبود همچنان ناقل آدنوویروس است؟
بله. یکی از ویژگیهای مهم آدنوویروس این است که حتی پس از برطرف شدن علائم، ویروس ممکن است برای چند روز یا حتی چند هفته از طریق ترشحات تنفسی یا مدفوع دفع شود.
به همین دلیل، رعایت بهداشت فردی، شستن مرتب دستها و ضدعفونی کردن سطوح حتی پس از بهبود علائم نیز اهمیت زیادی دارد.
ماندگاری آدنوویروس روی سطوح
آدنوویروس نسبت به بسیاری از ویروسهای تنفسی مقاومت بیشتری در محیط دارد و میتواند ساعتها تا چند روز روی برخی سطوح زنده باقی بماند. به همین دلیل، ضدعفونی کردن سطوح پرتردد و رعایت اصول بهداشت فردی نقش مهمی در کاهش انتشار بیماری دارد.
آدنوویروس چگونه تشخیص داده میشود؟
در اغلب موارد، پزشک با بررسی علائم و معاینه بالینی میتواند به وجود عفونت آدنوویروسی مشکوک شود و معمولاً نیازی به انجام آزمایش نیست؛ زیرا بیشتر بیماران بدون درمان اختصاصی بهبود پیدا میکنند.
با این حال، در شرایط زیر ممکن است انجام آزمایش ضروری باشد:
- علائم شدید یا غیرمعمول
- بستری شدن بیمار
- ضعف سیستم ایمنی
- شیوع بیماری در مراکز درمانی، مدارس یا مهدکودکها
- نیاز به تشخیص دقیق عامل بیماری
روشهای شناسایی عفونتهای آدنوویروسی در محیط بالینی
- تشخیص آنتیژن
- آزمایش واکنش زنجیرهای پلیمراز PCR
آزمایش PCR آدنوویروس معمولاً از طریق یک تست PCR چندپاتوژنی در دسترس پزشکان قرار دارد؛ یعنی تستی که میتواند یک نمونه تنفسی یا مدفوع را از نظر آدنوویروس و بسیاری از پاتوژنهای شایع تنفسی یا رودهای دیگر بررسی کند.
کشت ویروس نیز میتواند برای تشخیص عفونتهای آدنوویروسی استفاده شود، اما این آزمایشها معمولاً برای بررسیهای اپیدمیولوژیک نگه داشته میشوند و در محیطهای بالینی کمتر استفاده میگردند.
تعیین تیپ ژنتیکی آدنوویروس یا genotyping امکانپذیر است و معمولاً با روشهای مولکولی انجام میشود؛ مانند توالییابی کامل یا بخشی از ژنوم.
نمونههای مورد نیاز برای تشخیص آزمایشگاهی آدنوویروس
برای تشخیص قطعی، پزشک ممکن است بسته به محل عفونت، نمونههای زیر را درخواست کند:
- سواب بینی یا حلق
- ترشحات تنفسی
- نمونه مدفوع
- ترشحات چشم
- در برخی شرایط، نمونه ادرار
درمان آدنوویروس
در حال حاضر درمان اختصاصی مؤثری برای اغلب عفونتهای آدنوویروسی وجود ندارد و درمان بیشتر بر کاهش علائم و حمایت از بدن برای مقابله با ویروس متمرکز است.
اقدامات درمانی شامل موارد زیر است:
- استراحت کافی
- مصرف مایعات فراوان
- تغذیه مناسب
- استفاده از داروهای تببر و مسکن با تجویز پزشک
- شستوشوی بینی با سرم نمکی در صورت نیاز
نکته مهم اینکه آنتیبیوتیکها هیچ تأثیری بر آدنوویروس ندارند و تنها در صورت وجود عفونت باکتریایی همزمان ممکن است توسط پزشک تجویز شوند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، مراجعه به پزشک ضروری است:
- تب بالا یا تب طولانیمدت
- تنگی نفس یا مشکل در تنفس
- درد شدید قفسه سینه
- کمآبی بدن به علت اسهال یا استفراغ
- کاهش سطح هوشیاری
- تشدید علائم پس از چند روز
- ابتلا در نوزادان، سالمندان یا افراد دارای نقص سیستم ایمنی
هیچ داروی ضدویروسی مورد تأیید FDA برای درمان آدنوویروس وجود ندارد.
چگونه از ابتلا به آدنوویروس پیشگیری کنیم؟
رعایت نکات بهداشتی مهمترین راه پیشگیری از انتشار آدنوویروس است:
- شستن مرتب دستها با آب و صابون
- استفاده از محلولهای ضدعفونیکننده مناسب
- پرهیز از تماس نزدیک با افراد بیمار
- پوشاندن دهان و بینی هنگام سرفه یا عطسه
- خودداری از لمس چشم، بینی و دهان با دست آلوده
- ضدعفونی کردن سطوح و وسایل پرکاربرد
- استفاده از استخرهایی با کلرزنی استاندارد
ساختار
ژنوم آدنو ویروسها، DNA دو رشتهای بوده که در حدود ۳۶۰۰۰ جفت باز دارد و به قدری بزرگ است که میتواند ۳۰ تا ۴۰ ژن را کد کنند. ژنوم آدنو ویروس داری ۵۵ کیلو دالتون (وزن مولکولی) پروتئین دارد. ویریون این ویروس بیست وجهی و فاقد انولپ (پوشش) است که قطر آن ۷۰ تا ۹۰ نانومتر می باشد. کپسید ادنو ویروس از ۲۴۰ کپسومر تشکیل شده است که شامل پنتونها و هگزونها میباشد. ۱۲ پنتون که در هر یک از راس ها قرار دارند دارای یک پایه پنتون و یک فیبر هستند. این فیبر، حاوی پروتئینهای اتصالی ویروسی بوده که به عنوان هما گلوتینین عمل میکنند. پایه پنتون و فیبر، برای سلول سمی هستند و حاوی آنتیژن تیپ میباشند.
مجموعه بخش مرکزی در کپسید شامل DNA ویروس و حداقل دو پروتئین اصلی میباشد. حداقل پلیپپتید در ویریون آدنو ویروسها وجود دارد که ۹ تا از آنها اعمال ساختاری مشخصی انجام میدهند.
بیماریزایی و ایمنی
آدنو ویروسها قادرند عفونت لاکتیک (در اپیتلیال) ، مخفی (در لنفوئید و آدنوئید) تولید کنند. پروتئین های موحود در فیبر سلول هدف را تعیین میکنند. سمیت پروتئین های پایه پنتون میتواند موجب ممانعت از انتقال mRNA سلول و سنتز پروتئین، گرد شدن سلول و اسیب به بافت شوند.
صفت بارز ناشی از عفونت ناشی آدنو ویروسها، انکلوزیون مرکزی و فشرده درون هسته ای در سلول اپی تلیال آلوده میباشد که شامل DNA و ویروس و پروتئین مییاشد. این انکوزیون ها ممکن است شبیه انکوزیونها سیتومگالو ویروسها باشند. اما آدنو ویروسها موجب بزرگ شدن سلول نمیشوند. تجمع سلولهای تک هستهای و نکروز سلولهای اپیتلیال در مکان عفونت مشاهده میشود.
ویرومی پس از تکثیر موضعی ویروس رخ داده و منجر به انتشار ثانویه ویروس در اعضا درونی بدن می گردد. این حالت بیشتر در مبتلا به بیماران نارسایی ایمنی رخ می دهد. این ویروس گرایش به مخفی و پایدار شدن در بافت لنفوئیدی و دیگر بافتها مانند آدنوئیدها، لوزهها و پلاکتهای پییر را داشته و میتواند در بیماران مبتلا به اختلال ایمنی یا بیمارانی که با عوامل دیگر آلوده شدهاند دوباره فعال شود. اگرچه برخی از آدنو ویروسها خاص در جوندگان خاصیت انکوژنی دارند ، اما ترانسفورماسیون سلولهای انسانی در اثر آدنو ویروسها گزارش نشده است.
مکانیسمهای فرار ایمنی آدنوویروسها و نقش ایمنی سلولی و همورال
آنتی بادی برای بهبود عفونت های لاکتیک حاصل از آدنو ویروسها موثر است. ایمنی سلولی برای محدود کردن رشد سلولی ویروس بسیار مهم است اما باید بدانیم که بیشتر بیماران مبتلا به اختلال ایمنی بیماریهای ناشی از آدنو ویروس را تحمل میکنند. آدنو ویروسها مکانیسم های مختلفی برای فرار از سیستم ایمنی میزبان دارند تا در میزبان باقی بمانندو انها RNA های کوچک همراه ویروس را کد میکنند و این RNAها از فعال سازی پروتئین کیناز R توسط اینترون که سنتز پروتئین ویروسی را مهار میکند، جلوگیری به عمل میآورند. پروتئین های ویروسی E1 و E1A موجب توقف آپوپتوز حاصل از پاسخ سلولی در برابر ویروس یا سلول T یا فعالیتهای سایتوکاین میشوند. برخی از نژادهای آدنو ویروسها میتوانند از فعالیت سیتوتوکسیک سلول TCD+ با ممانعت از بیان مناسب مولکولهای MHCi جلوگیری کنند و از این طریق مانع عرضه آنتی ژن شوند.
اپیدمیولوژی
ویروس های آدنو ویروس در برابر خشکی ، پاک کنندهها، ترشحات مجرای گوارشی و حتی در مجاورت با مقادیر اندک کلر از خود مقاومت نشان میدهند. بنابراین این ویریونها میتوانند از راه مدفوعی-دهانی ، انگشتان، اشیاء و در استخرهای شنا یا کلر کم انتشار مییابند. آدنو ویروسهای انسانی عمدتا از راه مجرای تنفسی یا تماس مدفوعی-دهانی در جمعیت انسانی منتشر میشوند و ناقل حیوانی مشخص ندارند. تعاملهای نزدیک انسانها انتشار این ویروس را افزایش میدهند.
آدنو ویروسها ممکن است به طور متناوب انتشار یابند و در طول زمان زیادی لز حلق و خصوصا مدفوع به اطراف پخش شوند. اکثر عفونت های ناشی از این ویروس بدون علائم بوده و این ویژگی انتشار ویروس در بین افراد جامعه را آسان میکند. آدنو ویروسهای ۱ تا ۷ شایعترین این ویروسها هستند. ۵ تا ۱۰ درصد از عفونت های مجاری تنفسی کودکان را آدنو ویروسهای تیپ ۱ و ۲ و ۵ و ۶ ایجاد میکنند و کودکان آلوده ویروس را ماهها پس از عفونت انتشار میدهند. تیپ های ۴ و ۷ به ویژه در بین سربازان به دلیل نزدیکی و زندگی سختشان انتشار بیشتری نسبت به دیگر تیپها دارند.
تلفن های ما: ۵-۴۴۲۸۷۶۳۲
سندرم بالینی
آدنوویروسها در ابتدا کودکان را مبتلا میسازند و کمتر بزرگسالان را درگیر مینمایند. در بین افرادی که دارای نقص ایمنی هستند خطر آلودگی مجدد به آدنوویروس ها بیش از سایرین است.
التهاب حاد و تبدار و تب حلقی ملتحمه
آدنوویروسها موجب گلو درد شده که با التهاب ملتحمه چشم (چشم صورتی) و تب همراه با گلو درد و التهاب همراه است. گلو درد معمولا در کودکان به ویژه کودکان زیر سه سال رخ میدهد و ممکن است مشابه عفونتهای استرپتوککی باشد. بیماران آلوده علائم خفیف مانند گرفتگی بینی،سرفه،بیقراری،تب لرز،درد عضلانی و سر درد (علائم سرماخوردگی) نشان داده و دوره بیماری سه تا پنج روز طول میکشد.
بیماری حاد تنفس
این بیماری سندرمی است علائمی چون تب،سرفه، گلو درد، و آدنیت گردنی را به همراه دارد. معمولا سروتیپهای ۴ و۷ آدنوویروسها موجب این بیماری میشوند.این بیماری در بین سربازان ارتش شایع تر است.
التهاب مجرای گوشی و بروز اسهال
آدنوویروسها از مهمترین عوامل بروز التهاب حاد مجرای گوشی هستند سروتیپهای ۴۰ تا ۴۲ آدنوویروسها به عنوان آدنوویروسها رودهای (گروه f) دسته بندی شدهاند و ظاهرا موجب اسهال در نوزادان میشوند. این آدنوویروسها رودهای در سلول های کشت بافتی که دیگر آدنوویروسها تکثیر مییابند،تکثیر نمیشوند و به ندرت موجب بیماری مجرای تنفسی میشوند.
جمعبندی
آدنوویروس یکی از عوامل شایع عفونتهای ویروسی در انسان است که میتواند دستگاه تنفسی، چشم، دستگاه گوارش و سایر اندامها را درگیر کند. این ویروس قدرت انتقال بالایی دارد و حتی پس از بهبود علائم نیز ممکن است برای مدتی از بدن دفع شود. اگرچه بیشتر مبتلایان بدون درمان اختصاصی بهبود مییابند، اما در افراد دارای نقص ایمنی، سالمندان و کودکان خردسال احتمال بروز عوارض بیشتر است. تشخیص دقیق در موارد شدید با آزمایشهای مولکولی مانند PCR امکانپذیر است و رعایت بهداشت فردی همچنان مؤثرترین راه برای پیشگیری از انتقال بیماری محسوب میشود.
سلام وقتتون بخیر
دختر ۳ساله من ۵ روز درگیر این ویروس هست و تا دیشب هنوز تب میکرد گاهی تا ۳۹ هم بالا میرفت. از روز چهارم چرک بینیش سبز رنگ شده البته چرک چشماش خیلی کمتر شده. چون اول برادرش گرفت و زود خوب شد منم دیگه دکتر نبردمش و با استامینوفن و گاهی شیاف کنترلش کردم.نئوتادین و ایروکاست و تئوفیلین هم بهش میدم.
حالا سوالم اینه که با وجود این ۵ روزی که گذشته بازم لازمه ببرمش دکتر؟
و اینکه بازهم قابل انتقال هست یا خیر؟
ممنون از صبوریتون
سلام بله حتما برای بررسی بیشتر به پزشک مراجعه شود.